Beeldbepalend 384

Utrecht Zuilen 3

Woensdag 21 oktober 026

De langste winkelstraat van Utrecht en mogelijk zelfs van Nederland wordt door inwoners van Utrecht meestal gewoon de Straatweg genoemd. Vooral in het begin van de twintigste eeuw was het een floriserende winkelader, daarna verslapte het aanbod. De Amsterdamsestraatweg is zo´n vijf kilometer lang en gaat zelfs door naar Stichtse Vecht. De weg is in 1812 in opdracht van Napoleon Bonaparte aangelegd en was lange tijd de belangrijkste verbindingsweg tussen Utrecht en Amsterdam. Het eerste deel ligt in de wijk Pijlsweerd, gaat daarna door Ondiep en vervolgens naar Zuilen.

Tijdens de vorige aflevering van Zuilen was ik op weg naar het begin van de Tractieweg toen ik enkele kunstwerken op een bedrijventerrein zag staan. Het kunstwerk wat ik dacht te zien, was daar echter niet, in plaats daarvan word ik in mei 2025 verrast met Het verkeer.


Het betreft een kalkzandstenen beeldengroep van drie figuren en is gemaakt door Stef Uiterwaal. Hij heeft een man, een jongen en een meisje uitgehouwen die allemaal een wiel of een bol in de hand houden als verwijzing naar het verkeer.


Aanvankelijk stond dit kunstwerk uit 1939 op de kruising van de Leidseweg en de Damstraat op de Artilleriebrug over de Leidsche Rijn. Vanwege de herontwikkeling van het Lombokplein moest de groep tijdelijk verhuizen en daarom is het naar de Tractieweg verhuisd. Het is de bedoeling dat het terugkeert zodra de werkzaamheden zijn afgerond.


Stef Uiterwaal is geboren in 1889 in IJsselstein en overleden in 1960 in Bunnik. Hij was de broer van Jo UIterwaal en was behalve beeldhouwer, ook schilder en glaskunstenaar, maar hij ontwierp ook meubels.


Reeds in 1903 werkte hij bij Friedrich Wilhelm Mengelberg en later in atelier van Gerard Bartel Brom, die een belangrijke naam hadden in de katholieke beeldhouwkustwereld. Vooral vanuit de kerkelijke hoek kreeg hij veel opdrachten.


Als ik op de Amsterdamsestraatweg uitkom zie ik daar de versiering van Heart Glass Utrecht. En waar het hier om draait… Nee twijfels heb ik geen moment. Omdat het zo strak is en weer eens iets anders is dan de mozaïeken in glas in kerken laat ik het Glas in lood ditmaal zien.


Ernaast op Amsterdamsestraatweg 701 is een gevelmozaïek te zien die is ontworpen door keramist Hans de Jong (1932-2011). Hij ging naar het Instituut voor Kunstnijverheidsonderwijs in Amsterdam om te leren beeldhouwen, maar koos uiteindelijk voor pottenbakken. Voor Faience en Tegelfabriek Westraven uit Utrecht werkte hij enkele opdrachten uit, zoals dit in 1961 uitgevoerde object.


Het Vliegermonument, ook wel het Monument voor de Pioniers van de Nationale Luchtvaart is te vinden op de Clement van Maasdijkstraat. Het is een initiatief van de toenmalige gemeentesecretaris A.J. van der Weerd en ontworpen door de Zuilense gemeentearchitect Wim van Hoorn, waarbij het beeldhouwwerk is gemaakt door de bekende beeldhouwer Jo Uiterwaal.


Het monument bestaat uit bakstenen muurtjes met in het midden een zuil. Aan de voet van die zuil is een gedenkplaat bevestigd. Boven op de zuil zijn twee dichtgevouwen vleugels te zien en iets lager aan weerszijden vliegtuigjes.


In de omgeving hebben diverse straten namen van vliegtuigpioners gekregen. Van Maasdijk was er daar één van. Het geheel is gerealiseerd in 1938, waarbij werklozen werden ingezet om het monument te bouwen.


Om het monument beter tot zijn recht te laten komen werd besloten op de hoek met de Wethouder DM Plompstraat een zogenaamde Beatrixboom te planten, alsmede een Prinses Beatrixbank. Een mooie plek om even rustig de omgeving en het monument in ogenschouw te nemen.


 

Van prinses

tot koningin

en weer terug

naar de bank

en de boom

van weleer

Geen dank

en te plomp

blijft het een eer

terwijl zij ons

geluk schenkt

 

Opa IJsbeer

 

Verantwoording

1.       1. Inleiding – wikipedia

2.       2. Tractieweg – kunstindeopenbareruimte-utrecht.nl

3.       3. Amsterdamsestraatweg – heartglassutrecht.nl

4.       4. Amsterdamsestraatweg – collectkaj.nl

5.       5. Maasdijkstraat – wikipedia

6.       6. Plompstraat – museumvanzuilen.nl

Reacties

Een reactie posten

Populaire posts van deze blog

Beeldbepalend 355

Afbeelding
Valkenswaard 2 Woensdag 25 maart 2026 De naam van het dorp Valkenswaard is voor het eerst in archieven in 1702 gebruikt. De naam werd toen nog met dt aan het einde geschreven. Daarvoor is het dorp bekend onder de naam Weerd. In sommige archieven uit de zeventiende eeuw is ook wel de naam Verckensweerde gebruikt, maar zo heeft het dorp nooit officieel geheten. Dat voorvoegsel Vercken is toen gebruikt om het verschil met het grotere Limburgse Weerd aan te geven. Omdat het dorp in die tijd de belangrijkste varkensmarkt heeft van de regio is voor dat voorvoegsel gekozen. Invloedrijke valkeniers slagen erin dat voorvoegsel Vercken in Valken te veranderden. In de vorige aflevering ben ik geëindigd in de Karel Mollenstraat-Zuid bij een poëziemonumentje met een verwijzing naar het gedicht De valk. Vandaag begin ik met het aluminium kunstwerk Carnavalk dat daar vlakbij staat en in 1996 is gemaakt. Verantwoordelijk kunstenaar is Peter van Elderen, die vooral bekend is als zanger en gita...
Meer lezen

Beeldbepalend 375

Afbeelding
Utrecht Overvecht 2 Woensdag 12 augustus 2026 Het geven van straatnamen is bijna tot kunst verheven, het lijkt zo eenvoudig maar probeer maar eens een goede balans te vinden zodat niet alleen bewoners, de rest van de dorps-, stadsbevolking maar ook hulpdiensten daar profijt van hebben. In mijn eigen woonplaats ben ik gewend dat binnen de diverse kernen buurten met elkaar worden verbonden door wegen die een naam hebben gekregen met het achtervoegsel dreef, dat daarnaast in iedere kern de straten een eigen soort achtervoegsel kennen. In Utrecht ontdek ik dat in de wijk Overvecht alle namen van straten, groot en klein, eindigen op dreef. Op zoek naar het verband tussen namen en zaken kom ik terecht op de plek waar de Brailledreef en de Zamenhofdreef elkaar raken. Bij braille denken wij al snel aan het schrift dat ontwikkeld is voor blinden en slechtzienden door de Fransman Louis Braille. De Poolse oogarts Lezjer Zamenhof, die ook bekend staat als Dr. Esperanto, is de grondlegger van...
Meer lezen

Beeldbepalend 346

Afbeelding
Almere Stad 3 Woensdag 21 januari 2026 Het graffitigezelschap Kamp Seedorf heeft de naam ontleend aan de vroegere topvoetballer Clarence Seedorf. Zowel zijn vader als de jeugdige Clarence zijn als inwoners van Almere door mij geïnterviewd voor wat toen nog het Dagblad van Almere heette. De straatkunstenaars blijven zelf het liefst anoniem en hebben een grote voorliefde voor voetbal. In talloze afbeeldingen hebben zij dat al laten zien, niet alleen in Almere maar ook in Amsterdam en Utrecht is hun werk te bewonderen. Soms langer, soms slechts van korte duur. Ik begin deze aflevering van Beeldbepalend met een andere vroegere topsporter al jaren woonachtig in Almere. De associatie met de stad en haar vroegere prestaties wordt niet automatisch gelegd. Bij het Weerwater langs het Tuschinskypad is in 2021 Uit het water herrezen onthuld. Het bronzen beeld is gemaakt door Patrick Mezas nadat deze podiumkunstenaar zich sterk had gemaakt voor een beeld voor Enith Brigitha. De voormalige...
Meer lezen