Beeldbepalend 375

Utrecht Overvecht 2

Woensdag 12 augustus 2026

Het geven van straatnamen is bijna tot kunst verheven, het lijkt zo eenvoudig maar probeer maar eens een goede balans te vinden zodat niet alleen bewoners, de rest van de dorps-, stadsbevolking maar ook hulpdiensten daar profijt van hebben. In mijn eigen woonplaats ben ik gewend dat binnen de diverse kernen buurten met elkaar worden verbonden door wegen die een naam hebben gekregen met het achtervoegsel dreef, dat daarnaast in iedere kern de straten een eigen soort achtervoegsel kennen. In Utrecht ontdek ik dat in de wijk Overvecht alle namen van straten, groot en klein, eindigen op dreef.

Op zoek naar het verband tussen namen en zaken kom ik terecht op de plek waar de Brailledreef en de Zamenhofdreef elkaar raken. Bij braille denken wij al snel aan het schrift dat ontwikkeld is voor blinden en slechtzienden door de Fransman Louis Braille. De Poolse oogarts Lezjer Zamenhof, die ook bekend staat als Dr. Esperanto, is de grondlegger van de internationale hulptaal Esperanto.

Frits Sieger en de architect Alberto Salvatore zijn verantwoordelijk voor het maken van het Esperantomonument dat in 1966 wordt onthuld door toenmalig burgmeester Coen de Ranitz op initiatief van het Utrechts Esperanto Comité. In een groene vijfpuntige ster is een bronzen plaquette aangebracht met daarop het portret van Zamenhof.

In het groen tussen twee rijbanen torent bij de samenkomst van Brailledreef en Einsteindreef op een diagonale uit de grond oprijzende hoge sokkel het bronzen beeld Vlucht. Dit werk is gemaakt door de kunstenaar Arthur Spronken (1930-2018) aan wie ik al enkele keren aandacht heb besteed.

Spronken heeft dit werk in 1967 gemaakt en het is twee jaar later onthuld. In sommige archieven wordt de Marnixbrug als locatie aangeduid maar of dit werk daar daadwerkelijk ook heeft gestaan heb ik nergens kunnen vinden. Met dit werk heeft de beeldhouwer een middenweg gezocht tussen abstract en figuratief waarbij hij een ruiter te paard heeft vastgelegd.

Bij de Carnagiedreef staat op de middenberm van de Edisondreef Jupiter. Dit bronzen beeld is gemaakt door de Franse beeldhouwer Jacques Lignier, die aanvankelijk als fotograaf en decorateur in Parijs werkte. Nadat hij naar het zuid Franse Vallauris is verhuisd gaat hij keramische plastieken maken.

De Utrechtse kunstcommissie ziet tijdens een tentoonstelling een kleine sculptuur en vraagt Lignier die te vergroten in brons. Uiteindelijk wordt besloten het werk uit te voeren in het goedkopere messing. Het beeld wordt in 1977 in Utrecht geplaatst en is het enige werk dat van hem in de openbare ruimte is te zien.

Op de kopse kant van een flat aan de Kalymnosdreef zie ik een muurschildering die is aangebracht er ere van het honderdjarig bestaan van De Stijl, het maakt deel uit van een project om De Stijl bekend te maken bij een breder publiek en behoort tot een route langs Utrechtse muurschilderingen. Oprichter van De Stijl, waartoe onder andere Gerrit Rietveld en Piet Mondriaan behoorden, is de in 1883 in Utrecht geboren Theo van Doesburg.

Aan de kopse kant van een appartementencomplex tussen de Giraffedreef en de Kasaidreef zie ik langs de Carnagiedreef ook een versiering hangen. De betekenis en maker zijn voor mij nog onbekend.

Vlakbij ’t Huis aan de Vecht aan de Costa Ricadreef steken bij de Venezueladreef aan de rand van Park Vechtzoom een aantal palen uit de grond. Het is een vorm van landschapskunst gemaakt door Hans Petri (1919-1996). Het is geplaatst in 1973 en heeft zijn beste tijd wel gehad.

De eerste paal van het ‘bejaardencentrum’ Zuylenstede aan de Perudreef is in 1969 geslagen en het centrum is ontworpen door het architectenbureau van Albert van Overhagen. In de eerste aflevering van Overvecht heb ik al eens reliëfwerk laten zien bij een flat die door dezelfde architect is gemaakt en ook dit werk is afkomstig van Romualda Bogaerts-van Stolk (1921-2012).

Deze kunstenares verhuisde al jong met haar ouders naar Italië omdat haar moeder de keramiste Sophie van der Does de Willebois (1891-1961) daar een aardewerkfabriekje had gekocht. Daar bleef zij niet en via Rhodos kwam het gezin terecht in Groenekan. Van Stolk bezocht vanuit daar de creatieve school van Kees Boeke in Bilthoven en kwam vervolgens terecht op de Rijksakademie van Beeldende Kunsten in Amsterdam.

Zij begon met theaterdecors te ontwerpen en stapte in 1970 over naar schilderkunst en kleine sculpturen. Voor Zuylenstede ontwierp zij de Betonnen dierentuin, dierenparen zoals dromedarissen, geiten, kangoeroes, krokodillen, leeuwen, varkens en zebra’s.

De afsluiting van deze aflevering komt van hetzelfde gebouw aan de Perudreef 8. Het betreft een zogenaamde fundatiesteen en is eveneens door Romualda Bogaerts-van Stolk ontworpen. Zie ik maak alle dingen nieuw is verwijzing naar een Bijbeltekst. Allereerst verwijs ik naar het jaartal 1970 terwijl in de steen door Van Stolk ook de Ark van Noach is te zien. En daarmee zijn tevens de tweetallen dieren van het reliëf verklaard.

 

zo voelt het

 

talen beheersen

is een kunst waar

ik mij nooit echt

op heb gericht

 

zo voel ik het

althans voor mij

voelt het als

iets verkeerds

 

net zoals woorden

waarmee iemand

hoopt te kunnen

communiceren

 

begrijpt u dit

dan weet u meer

dan ik kwijt

wil vandaag

 

Opa IJsbeer

 

Verantwoording

1.       1. Inleiding – eigen informatie

2.       2. Brailledreef – wikipedia

3.       3. Einsteindreef – Van Berkel beelden

4.       4. Carnagiedreef – kunstinopenbareruimte-utrecht.nl

5.       5. Kalymnosdreef – routesinutrecht.nl – visitutrechtregion.com

6.       6. Kasaidreef – geen informatie

7.       7. Costa Ricadreef – wikipedia

8.       8. Perudreef – duic.nl

9.       9. Perudreef 8 – ugtf.nl