Beeldbepalend 347

Aachen 2

Woensdag 28 januari 2026

In het centrum van Aken staat de Aachener Dom, die is ontstaan uit de vroegere hofkerk van Karel de Grote. Het middelpunt van de kerk isnaar Byzantijnse voorbeelden gebouwd rond het jaar 800 en wordt in het jaar 804 tijdens Driekoningen ingewijd. Tien jaar later wordt Karel de Grote in deze kerk begraven. In 881 is de kapel door Vikingen zwaar beschadigd. De restauratie daarvan vindt pas honderd jaar later plaats. De Gotische koorhal wordt in 1355 gebouwd. De koepel en een aantal kapellen alsmede de toren zijn op latere tijdstippen toegevoegd. Tijdens de Tweede Wereldoorlog blijft het gebouw, op enkele glas-in-loodramen na, onbeschadigd.

Ik begin deze aflevering met de Vinzenzbrunnen op de Münsterplatz aan de Dom. Deze fontein is in 1847 ingewijd en gemaakt door de beeldhouwers Wilhelm Josef Wings en Gottfried Götting waarbij zij gebruik maakten van een ontwerp van stadsarchitect Friedrich Joseph Ark. Op dezelfde plek had daarvoor ook al een fontein gestaan.

De realisatie van het geheel heeft zo’n dertig jaar geduurd, waarbij het vooral ging om de afwerking. Dat had allemaal te maken met het financiële plaatje. Rondom de zuil zijn in nissen figuren geplaatst. Aan de Domzijde staat bijvoorbeeld Maria, waardoor de fontein ook wel de Marienbrunnen of de Mariensäule wordt genoemd. De andere figuren staan voor de heilige Vicentius a Paulo, de aartsengel Michaël en de Ierse heilige St. Foillan.

De fontein staat tegenwoordig op een achthoekige sokkel met drie niveaus. Deze sokkel is gemaakt van blauw hardsteen. In 1951 is het kunstwerk hersteld door beeldhouwer Heinrich Derichs, omdat het werk getroffen was tijdens een van de bombardementen tijdens de Tweede Wereldoorlog.

De Domkerk staat niet op zichzelf maar heeft diverse soms geschakelde kapellen. Aan de buitenzijde is het gebouw versierd met onder andere talloze beelden. Om niet in herhaling te vallen zijn bijvoorbeeld de apostelen niet aan de buitenzijde afgebeeld, wel zijn andere heiligen en zelfs koningen vereeuwigd.

Aan de voet van de kerk staat het beeld Heiliger Stephanus. Hij leefde van 969 tot 1038 en was koning van de Hongaren. Het is gemaakt door de Hongaarse beeldhouwer Imre Varga en is in 1993 een geschenk van Hongaarde pelgrims. Het symboliseert de Akense Schrijnreis, die om de zeven jaar wordt gehouden. In het verleden kwamen veel Hongaarse pelgrims naar Aken om daar de heiligdommen te vereren. Het beeld staat voor de Hongaarse kapel op het plein. Deze kapel is speciaal voor die pelgrims gebouwd.

Aan de voet van de Dom staat nog een fontein. Het is in 1978 gemaakt door Bonifatius Stirnberg van wie in het centrum nog enkele bronnen te vinden zijn. De bronzen Spatzenbrunnen wordt ook wel Möschebrunnen genoemd, een verwijzing naar de mussen die een plekje op dit kunstwerk hebben gevonden.

Op het Domhof tref ik een maquette aan met op de sokkel de vermelding dat de Dom door de Unesco is uitgeroepen tot een Weltkulturdenkmal Aachener Dom. Dat gebeurde in 1978 en het was voor het eerst dat een Duits gebouw op de cultuurerfgoedlijst is opgenomen.

Het bronzen model van de Domkerk is gemaakt op schaal 1:100 en is te vinden net ten zuiden van de hoofdingang. Het is een geschenk van de Lions Club aan de stad. Zo valt er op de sokkel in diverse talen te lezen. Ook is er een toelichting in braille aangebracht.

In de straatstenen ligt bij de doorgang naar Domhof een bijzonder monument voor slachtoffers van Aids. Letzte Spur is zo neergelegd dat het half op grond van de stad en half op grond van de kerk is neergelegd. Het project Namen und Steine uit 2000 verwijst naar het bestaan van het HI-Virus dat iedereen kan treffen en haalt slachtoffers ervan via dit namenpad uit de anonimiteit.

Eveneens in de straatstenen ligt een plaquette waarop de plattegrond van de kerk goed is te zien. Het is een toevoeging aan het feit dat de kerk tot het werelderfgoed behoort sinds 1978. Dit stuk is hier in 2012 gelegd.

Boven een deur van de kerk hangt een schitterende gevelsteen Alziend oog met diverse Latijnse teksten. Bovenaan wordt vermeld Sacrym parochiale divi Ioannis Baptistae. Daaronder Regalis basilicae ecclesiae matricis B. M. virginis en afsluitend Baptisterium anno renovationis MDCCLXV, waarmee dus als laatste ook wordt verwezen naar het jaar 1765. De afbeelding op de steen is een christelijk symbool, waarbij de toegevoegde driehoek staat voor de heilige drie-eenheid. Oorspronkelijk komt het symbool uit Egypte en staat bekend als het Oog van Horus, door de driehoek wordt het echter naar het christelijke geloof overgeheveld.

Ik sluit dit stuk af met de Schatkamer van de Dom, althans de ingang daarvan. De schatkamer is ooit gestart in de sacristie van de kerk en is uiteindelijk via enkele kapellen, zoals de Karelskapel, terechtgekomen in het huidige museum dat in 1979 werd geopend.

In 1995 werd de ruimte nog eens uitgebreid. De ingang is rijk versierd met daarboven een beeldengroep waarin Maria met kind centraal staat.

 

ere wie ere toekomt

daarom verbind ik

- heel sociaal - de een

thans met de ander

 

het zijn aandacht-

trekkers allemaal

- heel sociaal – daarom

kijk ik naar een ander

 

de aandacht nu

verlegd naar wat

erachter is te vinden

heel sociaal of juist niet

 

Opa IJsbeer

 

Verantwoording

1.       1. Inleiding – wikipedia

2.       2. Münsterplatz – wikipedia

3.       3. Dom - wikipedia

4.       4. Münsterplatz – denkmalplatz.de

5.       5. Münsterplatz – aachen-schoene-altstadt.de

6.       6. Domhof – Aachen

7.       7. Aids – entdecke.dein-nrw.de

8.       8. Plattegrond – eigen informatie

9.       9. Gevelsteen – wikipedia

10.     10. Schatkamer – aachen-tourismus.de