Beeldbepalend 376

Zutphen 4

Woensdag 19 augustus 2026

Wie op zoek gaat naar de bibliotheek van Zutphen zal terechtkomen in de vroegere kloosterkerk voor de Dominicanen. Deze Broederenkerk is in de veertiende eeuw gesticht op de plek waar daarvoor al een grafelijk hof gevestigd was, die was gebouwd in opdracht van Otto II. Eind van de dertiende eeuw werd de grond door de vrouw van Reinoud I van Gelre aan Dominicaner monniken geschonken. In de loop der eeuwen is de kerk diverse keren uitgebreid. Omdat de kerk niet meer gebruikt wordt voor diensten betrekt in 1983 de bibliotheek het gebouw.

Deze aflevering begin ik aan de Rozengracht bij Lezende monnik. Dit beeldje van een monnik is te vinden in een nis van het voormalige klooster en verwijst naar een van de activiteiten van de vroegere kloosterlingen, het overschrijven van boeken, het wordt daarom ook wel schrijvende monnik genoemd. Het is gemaakt door Jacques Germans. Deze beeldhouwer, glaskunstenaar en architect is geboren in 1920 in Haarlem en overleden in 2006. Hij heeft diverse jaren in Zutphen gewerkt. In de eerste aflevering van Zuthpen heb ik al aandacht aan hem en zijn werk geschonken.

Met het Gideonmonument op Broederenkerkplein wordt in Zutphen aandacht besteed aan slachtoffers van de oorlog. Het betreft niet alleen mensen die in de Tweede Wereldoorlog zijn omgekomen, maar er is tevens een verwijzing naar de Indonesische Onafhankelijkheidsoorlog die van 1945 tot 1949 duurde, de plaquette hiervoor is in 2005 toegevoegd.

Via een aantal plaquettes wordt bovendien aandacht gevraagd voor een aantal gebeurtenissen. Zo zijn er inwoners omgekomen bij een bombardement door de geallieerden in 1944 op de Oude IJsselbrug. Ook is er aandacht voor de gesneuvelde Canadezen bij hun strijd om Zutphen in april 1945 te bevrijden.

De gemetselde fontein met, in het midden, een zuil waarop het beeld van Gideon staat is in 1950 onthuld en is gemaakt door de kunstenaar Paul Grégoire. Bij dit monument vindt jaarlijks de lokale 4 mei herdenking plaats.

Bij het voorgaande monument is in 2011 een aparte steen Joodse stadsgenoten geplaatst ter nagedachtenis aan de honderden Joodse inwoners van Zutphen die tijdens de Tweede Wereldoorlog zijn opgepakt en nooit zijn teruggekeerd. ‘Zij worden nog iedere dag gemist’, zo staat er te lezen.

Veel oude steden maakten vroeger gebruik van waterputten voor hun watervoorziening. In de vijftiende en zestiende eeuw maakten gemiddeld 20 huishoudens gebruik van één put. De magistraat besloot in 1620 om de meeste putten van een pomp te voorzien. In de achttiende eeuw waren er nog elf in gebruik. Zelf zie ik een oud exemplaar van een waterpomp staan aan de Rosmolensteeg op de binnenplaats van het vroegere Dominicanenklooster.

Aan de Turfstraat 13 zie ik een mooi, gekleurde, moderne gevelsteen: De Rokende Moor. De woning stond van 1754 tot 1824 bekend als ‘waar de rokende moor uithangt’. Het is een verwijzing naar de tabakshandel van toen. Bovenin de steen is een verwijzing aangebracht naar het Koninklijk Bestluit van 4 oktober 1994, dat voortaan op tabaksproducten moest worden geplaatst om te laten zien dat roken schadelijk was voor de gezondheid.

Ook ditmaal vraag ik mij af waarom is hier niets over te vinden? In de Waterstraat vind ik een aardig tafereeltje aan tafeltjes en stoeltjes, maar de meeste aandacht gaat toch uit naar een tweetal stenen waarover ik niets bijzonders terug kan vinden.

De laagste van de twee is eenmaal doormidden gezaagd. De ander is in drie stukken gedeeld. Mysterieus allemaal.

De Groenmarkt wil ik u niet onthouden. Deze markt is net als enkele andere markten al in de veertiende eeuw ontstaan op een gedempte gracht. Die gracht was aan het einde van de negende eeuw aangelegd om zich te verdedigen tegen aanvallen van de Vikingen. Aan die markt werd al snel een herberg gebouwd: Taverna Tho Vreden. Mijn aandacht is op dit pand gericht.

Dat Wijnhuis werd later afgebroken en tussen 1616 en 1627 opnieuw gebouwd. De toren werd in 1641 gebouwd door Edmond Hellenraet. In 1863 werd het pand geheel vernieuwd met uitzondering van het portiek aan de Lange Hofstraat.

Brand in 1920 (vier jaar later was de herbouw voltooid) en de oorlog zorgden ervoor dat het Wijnhuis werd verwoest. In 1954 volgde opnieuw herbouw met een rijke versiering. In het pand is tegenwoordig een restaurant gevestigd.

Bij de Houtmarkt sluit ik deze aflevering af. Dit is een van de andere markten die in de veertiende eeuw is ontstaan. Op deze markt is een fontein geplaatst, ontworpen door architect Prins. Begin van deze eeuw stond de lokale politiek voor de keuze een boom planten op deze markt of toch een fontein.

Ooit stond er de Wilhelminafontein, zie eerste aflevering van Zutphen. Omdat veel mensen de huidige fontein, met zuilen, niet mooi vinden zijn er in 2017 opnieuw vragen gesteld of dit exemplaar niet gewoon weg kan. Ach iedereen heeft wel ergens een mening over en over mooi en lelijk kan men een leven lang twisten.

 

de monnik

 

wat ik leer

en wat ik lees

en omzet in

 

wat ik schrijf

vanuit mijn cel

is wat jij leest

 

en wat jij leert

is wat hij

heeft geschreven

 

Opa IJsbeer

 

Verantwoording

1.       1. Inleiding – wikipedia

2.       2. Rozengracht – kijkopzutphen.nl – rkd.nl

3.       3. Broederenkerkplein – tracesofwar.nl – wikipedia

4.       4. Broederenkerkplein – vanberkelbeelden

5.       5. Rosmolensteeg – mijngelderland.nl

6.       6. Turfstraat 13 – kijkopzutphen.nl

7.       7. Waterstraat – geen informatie

8.       8. Groenmarkt – spannendegeschiedenis.nl – wikipedia.nl

9.       9. Houtmarkt – destentor.nl