Beeldbepalend 374

Hoofddorp Kruisweg

Woensdag 5 augustus 2026

Na de inpoldering van de Haarlemmermeer werden in de polder een aantal belangrijke wegen aangelegd. Een van die wegen is de Kruisweg van Aalsmeer naar het stoomgemaal Cruquius. De weg ligt dwars op de Hoofdweg daar waar met de Kruisbrug de hoofdvaart wordt overbrugd. Rond deze kruising is het Kruisdorp gebouwd, dat zoals ik in de eerste aflevering van Hoofddorp heb geschreven, later dus de naam Hoofddorp heeft gekregen. Aan deze belangrijke weg kwamen uiteraard belangrijke gebouwen en voorzieningen.

Aan de Kruisweg staat bijvoorbeeld het Parochiehuis. Dit is gebouwd in 1913 als voormalig kloosterzusterhuis en staat naast de Johannes de Doperkerk. Het is na het verlaten van de zusters in 1985 volledig gerestaureerd en heeft daarna de huidige functie gekregen. In de gevel is een stenen beeld van Sint Jozef  te zien. In de armen houdt hij het kind Jezus vast. Wie de maker van dit beeld uit 1912 is, is onbekend.

Mijn aandacht gaat hierna uit naar de kerk, gebouwd in 1856 en ontworpen door de Leidse architect Theo Molkenboer. Ik start meteen maar met het beeld van Johannes de Doper, die later net zoals zoveel andere attributen is toegevoegd. Dit beeld staat in een nis boven de toegangsdeur van de kerk. Het is gemaakt omstreeks 2004 door Antoinette Otten. Deze kunstenares is geboren in 1961 in Amsterdam en heeft beeldhouwlessen gevolgd bij Karel Gomes. Met haar beelden hoopt zij ‘een glimp van verbazing en verwondering over te brengen’, schrijft zij op haar site. Otten heeft haar atelier in Bennebroek waar zij ook les geeft.

De beeldhouwer, schilder en medailleur Karel Gomes is geboren in 1930 in Hillegersberg en in 2016 overleden in Zwanenburg. Over hem zal ik in vervolgafleveringen nog wel meer schrijven. Vooralsnog richt mijn aandacht zich op de timpaan boven de deur die van zijn hand is. Deze bronzen timpaan stelt Jezus voor die gelovigen verwelkomt terwijl hij wordt ondersteund wordt door engelen.

Lidia Postma, geboren in 1952 in Hoorn, is vooral bekend als schrijfster, tekenares en illustratrice. Zij volgde aan de Rietveld Academie in Amsterdam een opleiding tot illustratrice. In 1976 ontving zij een Gouden Penseel voor haar illustraties bij de Sprookjes en vertellingen van Hans Christian Andersen. Voor de kerkdeuren ontwierp zij een zestal panelen die in brons zijn uitgevoerd en terugvoeren naar het Levensverhaal Johannes de Doper.

Ik begin met de ontmoeting van Maria en Elizabeth. Beiden zwanger, de een van Jezus en de ander van Johannes (de Doper). Elizabeth sprak daarbij de woorden: ‘Gezegend ben jij onder de vrouwen en gezegend is de vrucht van je schoot.

’

Daaronder is de besnijdenis en naamgeving te zien. Iedereen ging er vanuit dat het kind naar de vader Zacharias zou worden vernoemd. De engel Gabriël had moeder Elizabeth opgedragen dat het kind de naam Johannes moest krijgen. Zacharias die daarvoor stom was geweest, schreef op een tafeltje ‘Johannes is zijn naam.’ Direct hierna kon hij spreken.

Het onderste paneel van de linkerdeur betreft Johannes in de woestijn. Daar leefde hij als boeteprediker. Zijn centrale boodschap was: ‘Bekeert u want het Koninkrijk der hemelen is nabijgekomen.’

Ik ga verder met de rechterdeur waar bovenaan de doop van Jezus is te zien. Een gebeurtenis die heeft plaatsgevonden volgens de bijbel bij de rivier de Jordaan, waarbij Jezus door zijn neef Johannes is gedoopt.

In het midden is de dans van Salomé te zien. Zij was de stiefdochter van koning Herodes Antipas. Die was zo tevreden met haar optreden dat hij haar beloonde met de eed dat zij alles mocht vragen wat zij wilde. Haar moeder Herodias stookte Salomé op om te vragen om het hoofd van Johannes.

Het onderste tafereel gaat over de onthoofding van Johannes. Koning Herodes was door Johannes fel bekritiseerd omdat hij trouwde met de voormalige vrouw van zijn broer. Johannes beoordeelde dat als overspel. De wraakzuchtige Herodias kreeg uiteindelijk haar zin.

Aan de achterzijde van de kerk hangt het reliëf Schuilplaats. Het is van de hand van Karel Gomes. Het is een eerbetoon aan alle mensen die in de Tweede Wereldoorlog onderduikers hebben geholpen. In 1998 hebben velen, vaak postuum, de Israëlische Yad Vashem onderscheiding gekregen vanwege hun inzet en het beschermen van Joodse mensen. Gomes laat het tafereel aan de Amsterdamse grachten spelen waar een moeder haar kind in goed vertrouwen aan vreemde mensen geeft.

Op het Kerkplein voor de kerk, maar ook bij de parochie en achter in de tuin zijn beschilderde tegels te zien. Het gaat om meer dan 45.000 tegels waaraan ook Lidia Postma als ontwerpster heeft meegewerkt.

De mozaïeken hebben deels een Bijbelse achtergrond. Zo verwijzen twee vissen met een mandje brood naar de wonderbare broodvermenigvuldiging.

Voor velen zijn de belangrijkste afbeelden echter de vier evangelisten, die ieder op eigen wijze zijn gesymboliseerd. Johannes is als adelaar neergezet, Lucas staat voor de os, Marcus is de leeuw en Mattheus de mens/engel.

 

in al die kleuren

vind ik de leeuw

niet bij toeval overigens

 

voor zijn brul

schrik ik niet terug

verdeel mijn aandacht

 

over de vissen

die gedwongen

hun vleugels uitslaan

 

zij breken het

als broodwinning

of is het de teleurstelling

 

Opa IJsbeer

 

Verantwoording

1.       1. Inleiding – wikipedia

2.       2. Parochiehuis – vanderkrogt.net

3.       3. Beeld – wikipedia - bijbelsetuininhoofddorp.nl – antoinetteotten.blogspot.com

4.       4. Timpaan – vanderkrogt.net

5.       5. Deur - wikipedia -bijbeltuininhoofddorp.nl – digibron.nl

6.       6. Reliëf – bisdomhaarlem-amsterdam.nl

7.       7. Mozaïeken – bijbelsetuininhoofddorp.nl