Beeldbepalend 373

Hoofddorp

Woensdag 29 juli 2026

Een eeuwenlange geschiedenis heeft Hoofddorp niet. Pas in 1853 is na de drooglegging van de Haarlemmermeer besloten in de ontstane polder twee dorpen aan te leggen: Kruisdorp en Venneperdorp. In 1855 werd Haarlemmermeer een zelfstandige gemeente. Door de gemeenteraad van Haarlemmermeer werd in 1868 besloten Kruisdorp voortaan Hoofddorp te noemen omdat er in Zeeland al een Kruisdorp bestond. In dat jaar werd Venneperdorp omgedoopt tot Nieuw-Vennep. Badhoevedorp dat ook in Haarlemmermeer lag had toen weliswaar meer inwoners maar toch werd Hoofddorp de hoofdvestiging, mede omdat het een snellere ontwikkeling dan Nieuw-Vennep doormaakte.

Ik bezoek dit dorp in de zomer van 2026 en arriveer met de trein. Allereerst ga ik naar het industrieterrein waar vlakbij het treinstation aan de Taurusavenue bij het Mercuriusplein De wandelende mens van staal staat.

Het oranje-rode gevaarte van 9 meter hoog en 14 meter breed is eerder een kruipende baby dan een wandelende figuur. Het kunstwerk is in 2004 gemaakt door de in 1972 in Leeds geboren Thomas Houseago van wie ik in Almere Stad al eens werk heb laten zien.

Het beeld tovert bij mij een glimlach op de lippen, dat is ook precies de bedoeling geweest van de kunstenaar die hoopt dat het kunstwerk voor een vrolijke noot zorgt in het dagelijkse leven van de voorbijgangers. Houseago woont en werkt overigens in Amsterdam.

Ook van de tweede kunstenaar in deze aflevering, Ben Raayman, heb ik al werk in mijn woonstad Almere gezien. De kunstenaar, geboren in 1959, heeft zich beziggehouden met De Gebeurtenis, op het industrieterrein tussen de kantoorgebouwen.

Het speelt zich af op een klein bultje dat langs de Polaris Avenue ingeklemd ligt tussen de Wegalaan en de Antareslaan. Daar heeft Raayman ‘een menselijke voetnoot’ geplaatst tussen leven en werken.

Het kunstwerk is een groep van maar liefst veertig koppen gemaakt van beton op een terrazzo sokkel. Van die sokkel, meest ingegraven, is weinig zichtbaar. Aanvankelijk waren sommige van die koppen gepolijst, terwijl anderen al meteen een verweerde indruk wekten. Onder invloed van het weer ziet alles er wat droevig en gelaten uit.

De groep is al in 1998 geplaatst en hier en daar zie ik ook wat beschadigingen. De veertig koppen kijken allemaal naar dezelfde kant, daar vindt De Gebeurtenis plaats. Niet alle veertig koppen zijn overigens hetzelfde. Raaijman heeft voor dit geheel zeven verschillende gezichten gemaakt.

Ik fiets naar de andere kant van het spoor en kom terecht op de lange Van Heuven Goedhartlaan. Ook langs deze brede weg staan veel kantoren. In het water bij een van die bedrijven zie ik al snel De duiker staan. Het is gemaakt door de in 1957 in Wasserburg am Inn geboren Stefan Strauss, die in Duitsland aanvankelijk filosofie studeerde en daarna in Oostenrijk (Linz) en in ons land kunstopleidingen volgde. In 1986 studeerde Strauss af aan de Rietveld Academie.

Strauss schoof al snel op van kunstwerken in de openbare ruimte naar architectuur en ontwierp bijvoorbeeld bruggen, daarna werkte hij als curator op het gebied van Architectuur. In 1998 maakte hij voor Hoofddorp deze duiktoren met een mens erop.

Strauss realiseerde een bronzen man die met enkele tussenpozen een straaltje water spuwt vanaf een hoge rode constructie. Met dat spuwen en de vorm van de wenteltrap naar het duikplatform verwijst de kunstenaar naar de waterpompen waarmee de voormalige Haarlemmermeer is bemalen.

Net voorbij de Diamantlaan, aan de andere kant van de Van Heuven Goedhartlaan, staat eveneens in het water De zwevende man. Dit object is van de Rotterdamse illustrator en designer Stang Gubbels, die in 1966 in Weert is geboren en in 1990 afstudeerde aan de Rotterdamse kunstacademie.

Gubbels werkt meestal vanuit een opdracht en is bij dit ontwerp uitgegaan van de twee gebouwen waar het moest komen, gebouwen die beide met de luchtvaart te maken hadden. Hij laat daarbij de kijker een beetje gissen. ‘Deze figuur stijgt uit het water op, of hij komt aanwaaien. Hij zwemt vooruit of hij waait weg, je weet het niet. Het is een beweging die stilstaat en nog alle kanten op kan. Dat vind ik mooi’, vertelt Gubbels over dit werk. ‘Wat er is, probeer ik uit te kleden. Ik wil eigenlijk dat er zo min mogelijk staat. Misschien kan ik juist met dat heel weinige zeggen wat ik te zeggen heb.’

Op de hoek van de Van Heuven Goedhartlaan met de Hoofdweg staat het politiebureau maar ook Galjoen. Voor dit werk heeft de Utrechtse kunstenaar Jan Samsom, geboren in 1954 in Woerdense Verlaat, samengewerkt met Egon Kuchlein, een Nederlandse kunstenaar en architect die in 1958 is geboren in Amsterdam. Dit duo heeft al eerder samengewerkt.

Het kunstwerk ligt op een talud dat ook tot het kunstobject behoort en refereert aan de Haarlemmermeer als polder. Daarop ligt een granito boot met omhoog gestoken spanen. In de top van die spannen zijn veertien lichtjes geplaatst.

In het politiebureau is overigens ook nog een kleiner bronzen exemplaar van het Galjoen te vinden. Deze is op een sokkel geplaatst en heeft liggende spanen. Achter dit werk is een blauw doek gespannen, zo lees ik op de website van Samsom.

Voor het vervolg ga ik wat dieper het dorp in en kom uit op de Cor van der Meerstraat waar twee kunstwerken te vinden zijn. Het is eerste is van Ruudt Peters. Deze kunstenaar is in 1950 geboren in Naaldwijk en woont en werkt in Amsterdam. Peters heeft in Leiden en in Amsterdam gestudeerd en in diverse steden en instituten les gegeven.

Voor de Oranjewijk in Hoofddorp construeerde hij in 2003 Helix een dertig meter lang oranje lint waarin enkele bollen zijn verwerkt. Volgens Peters bedoeld voor bewoners om daaraan de naam van geboren kinderen aan te verbinden.

Vlak daarvoor zie ik al iets anders liggen zonder dat daar een titel aan is verbonden. Maakster is Marlène Staals, geboren in 1961. Maar is dit eigenlijk wel een kunstwerk vraag ik mij ter plaatse af. Is het niet gewoon een hangplek voor de jeugd of een plaats om te chillen voor wijkbewoners?

Staals construeerde aanvankelijk vooral ruimtes die refereerden aan gebouwen met een openbare functie. Denk daarbij aan brughuisjes, abri’s en pissoirs. Gaandeweg veranderde haar werk en werden de ruimtes zelfstandiger abstracter.

Zonder afbreuk te doen aan het geheel gaat zij altijd uit van de menselijke maat, haar eigen maat. Ze imponeren niet door grootte maar bieden intimiteit. Dat gevoel heb ik ook als ik afdaal en stil sta bij het leven, afwacht op de komst van de wijkbewoners. Er verschijnt niemand en daarom sluit dit eerste hoofdstuk van Hoofddorp maar bij deze cirkels af.

 

ik vaar in de rondte

en houd mijn voeten

graag droog

 

niemand om mijn verhaal

vandaag mee te delen

 

ik hang mijn woorden

daarom in de lucht

en vang ze later weer op

 

drop ze tussen het groen

en de kleur is rood

 

Opa IJsbeer

 

Verantwoording

1.       1. Inleiding – Wikipedia

2.       2. Taurusavenu – vanderkrogt.net

3.       3. Polarisavenue – visithaarlemmermeer.nl

4.       4. Van Heuven – kunstbus.nl – visithaarlemmermeer.nl

5.       5. Diamantlaan – stang.nl – yvonnevanosch.nl

6.       6. Hoofdweg – jan-samsom.nl

7.       7. Meerstraat – ruudtpeters.nl

8.       8. Meerstraat – dbnl.org