Beeldbepalend 369

Amsterdam Centrum 14

Woensdag 1 juli 2026

Tijdens een uitbreiding van Amsterdam in de zeventiende eeuw werd er tussen de Keizersgracht en de Prinsengracht een lange straat gepland met vier grote ruimtes waarop kerken gebouwd moesten worden. Een van die ruimtes leverde het Amstelveld op met daaraan de Amstelkerk. De bouw van die kerk startte in 1668 en het gebouw is ontworpen door Daniël Stalpaert als een tijdelijke houten predikschuur. Tot 1985 heeft de Hervormde Kerk gebruik gemaakt van dit gebouw dat een jaar later in bezit kwam van Stadsherstel Amsterdam, Dat vestigde er een kantoor in, in het souterrain is een restaurant gekomen. Sinds 2006 worden er door de Christelijk Gereformeerde Kerk op zondag opnieuw diensten gehouden.

Het plein van het Amstelveld is de start voor deze veertiende aflevering van Beeldbepalend over het centrum van Amsterdam. Op het plein staat een beeld dat is gemaakt door de in 1955 in Heemstede geboren Erica van Eeghen. Zij studeerde in Amsterdam rechten, maar had ook lessen gevolgd op de Rietveld Academie bij Liesbeth Pallessen en maakte in die periode het beeld Kokadorus.

Het beeld was in 1977 een geschenk van het Amsterdamsch Studentencorps/Amsterdamsche Vrouwelijke Studenten Vereniging waarvan Van Eeghen lid was. Die studentenvereniging vierde in 1976 het 25^ste lustrum. Het feest stond enigszins in het teken van Kokadorus. Met die naam stond Meijer Linnewiel (1876-1934) op de markt als standwerker. Standwerkers waren marktkooplieden die op een paar schragen met een plank stonden en hun koopwaar aanboden.

Meijer had zijn arbeidsterrein op het plein en werd de Keizer van de Nederlandse standwerkers genoemd. Zelf noemde hij zich de koopman van Noord-Venetië. Met een aantal medailles op de borst vertelde Meijer zijn publiek dat hij hofleverancier was. De Kackadorisprijs is later naar hem genoemd.

Aanvankelijk had hij een das in de hand, maar een dag na de onthulling brak de das af toen kinderen eraan gingen hangen. De gemeente heeft nog gevraagd of Van Eeghen het beeld wilde herstellen. ‘Maar daar heb ik vanaf gezien. Kinderen zullen altijd aan dassen blijven hangen’, vertelde zij.

Op de hoek van de Keizersgracht met de Reguliergracht is het naambordje van de straatnaam verdwenen. Verantwoordelijk daarvoor is de bekende humoristische kunstenaar Street Art Frankey. Hij heeft een klein steigertje gemaakt met daarop twee poppetjes. Het bekende tv-duo Buurman en Buurman, die bezig zijn met krijtjes een nieuw straatnaambord te tekenen.

Vanwege de gebeeldhouwde olifanten aan weerszijde van de ingang van Keizersgracht 617 staat dit pand bekend als De olifant. Het is ontworpen door architect PJS Pieters als bejaardentehuis namens de katholieke instelling Brentano’s Steun des Ouderdoms. Tegenwoordig dient het als kantoorruimte.

Via de Johanna Borskibrug gaat de Vijzelstraat over de Keizersgracht. De brug is ontworpen door Piet Kramer. De pijlers zijn voorzien van natuurstenen zuilen met daarop de drie Amsterdamse kruisen en de letters SPQA. Een grap van de ontwerper die in dienst is van de stad Amsterdam en verwijst naar het Romeinse SPQR (Senatus Populusque Romanus = Senaat en het Volk van Rome).

Ook brug 43 bij de Leidsestraat over de Keizersgracht is door Piet Kramer ontworpen nadat een eerder ontwerp van bruggenarchitect Jo van der Mey (nog) niet was uitgevoerd. De granieten fabeldieren zijn ontworpen door Hildo Krop en uitgevoerd bij de steenhouwerij van de Amsterdamse steenhouwer Johan Polet.

Door diverse oorzaken liep de bouw van de brug van de Leidsestraat over de Keizersgracht vertraging op en ook daarna is de brug diverse keren vernieuwd, verbreed en verbeterd doordat het verkeer steeds drukker werd. Kramer gebruikte voor de walkanten en pijlers niet alleen steeds andere bak- en natuursteen, maar bracht ook variatie aan in het motief.

Deze aflevering sluit ik af aan de Singel. Op nummer 425 is een universiteitsbibliotheek gevestigd. In het strak uitgevoerde gebouw is een serie  gevelstenen te zien, een verwijzing naar de zeven faculteiten van de Universiteit van Amsterdam. Allereerst linksboven de uil (letteren en wijsbegeerte), ernaast Vrouwe Justitia (rechtswetenschappen) en rechtsboven de Aesculaap (medische wetenschappen), daaronder een boek met Griekse letters (godgeleerdheid) links ernaast de helm van Hermes (economische wetenschappen) en daarnaast helemaal link een zittende man met de aardbol (wiskunde en natuurwetenschappen). Helemaal onderin een opengeslagen boek met rijksappel (politieke en sociale wetenschappen). De steen is uitgevoerd in Frans kalksteen in opdracht Publieke Werken van de stad Amsterdam door Hildo Krop.

 

op de markt

 

fabeltjes verkopen

daar is hij goed in

en wie dat gelooft

leest de volgende zin

 

kakmadammekes

doen het overal

maar op de plee

in ieder geval

 

op de markt spreekt

hij 1000 woorden uit

- over wat eigenlijk -

uw beurs is zijn buit

 

een studie is nodig

een lustrum in stoken

en kinderen hebben

zijn das gebroken

 

Opa IJsbeer

 

Verantwoording

1.       1. Inleiding – wikipedia

2.       2. Amstelveld - buitenbeeldinbeeld.nl

3.       3. Reguliergracht – waarmaarraar.nl

4.       4. Keizersgracht 617 – amsterdamopdekaart.nl

5.       5. Borskibrug – amsterdamse-school.nl – wikipedia

6.       6. Leidsestraat – wikipedia

7.       7. Keizersgracht – wikipedia

8.       8. Singel 425 – timswings.nl