Beeldbepalend 366

Lesvos Sapfo

Woensdag 10 juni 2026

Het boek Sappho’s sprong van de Amerikaanse schrijfster Erica Jong is uitgegeven door uitgeverij Sirene. Het staat al jaren te verstoffen tussen veel andere boeken in onze boekenkast op zolder. Dit boek is vooral fictie en slechts een klein stukje memoires. Het gaat over liefde, over leven en over Lesvos, of Lesbos als u dat liever heeft of Mytilini (Mytilene), want er zijn zoveel namen, zoveel schrijfwijzen voor dit Griekse eiland in de Egeïsche zee. En niet alleen voor het eiland maar ook voor de lyrische dichter wiens naam ook wel als Sapfo of Psapfo wordt geschreven en die leefde omstreeks 600 voor Christus en vaak als tiende muze wordt genoemd, onder andere door Plato.

Zoals al aan de titel van dit deel van Beeldbepalend valt af te lezen gaat dit over deze sterke vrouw. Ik start met een muurschildering in de hoofdstad Mytilini. Dit is te vinden vlakbij het standbeeld van Sapfo aan het plein dat haar naam heeft gekregen en waar veel politiek getinte demonstraties worden gehouden.

Deze Mural Sappho is gemaakt door Poliana. Dit is een non-profitorganisatie gevestigd in Mytilini. In het centrum van de stad heeft dit haar werkplaats waar ook in kunst wordt onderwezen, tentoonstellingen worden gehouden en presentaties worden gegeven. De naam Poliana is afkomstig van het Griekse Politistiki Anazitisi, wat culturele verkenning betekent. Onder andere de Belgische Els Maes is betrokken bij deze organisatie.

De mural waarmee is gestart in 2012 is in een aantal blokken verdeeld, zoals onder andere een tekst (in het Engels en Grieks) die aan haar wordt toegeschreven, de zee, de stad en een beeltenis van hoe deze dichteres er mogelijk heeft uitgezien.

Op het Plateia Saphous staat uiteraard ook een beeld van haar. Sappho is hier afgebeeld, zoals er ook veel miniaturen van haar zijn te zien. Met een open rechterhand ter hoogte van haar heup. Daarnaast houdt zij met haar linkerhand een lier tegen haar schouder. Het gebruik van dit muziekinstrument wordt ook vaak aan haar toegedicht.

Het beeld staat op een plateau van drie treden. Zowel op de sokkel als op het beeld dat gemaakt is uit steen is niet af te lezen wie dit kunstwerk heeft gemaakt. Het standbeeld is geschonken door de dichteres Rose Macaulay in 1964 en gemaakt door beeldhouwer Athanasios Limneos (1908-1977), zo kom ik later te weten.

De twee voorgaande objecten heb ik vastgelegd in de zomer van 2022 toen Griekenland in Corona-tijd weer mocht worden bezocht en ik in Mytilini met Sigrid van der Zee een stadswandeling heb gehouden. Twee jaar later ben ik met mijn vrouw naar Skala Eressos geweest om daar opnieuw een aantal werken van Sappho vast te leggen, nadat ik die eerder al tijdens een jeepsafari in 2019 heb gefotografeerd. Zo staat er in het centrum bij de kust een bronzen beeld.

Via Kostas Koutsos van het toeristenbureau van Petra kom ik bij de naam van de maker Theodores Papagiannis uit. Deze beeldhouwer is in 1942 in Elliniko, bij Ioannina, geboren. Via een staatsbeurs studeerde hij onder andere in Griekenland, maar ook bij bijvoorbeeld in Egypte, Parijs en op Cyprus en Sicilië.

Verder staan er nog diverse moderne stukken langs de kust richting de haven. De eerstvolgende is van Giorgos Chouliaras, geboren in 1947 in Ioannina. Het is gemaakt tijdens een beeldhouwsymposium hier in 2006. Net als Papagiannis studeerde hij bij de Athens School of Fine Arts onder leiding van Yannis Pappas.

Het beeld betreft een zittende Sapfo met haar wapperende haren die verward raken in het eilandje iets ten zuiden van Skala Eresou. Alleen al het zien van haar gewaad wekt jouw verlangen en dat verheugt mij’, zo lees ik een van haar dichtregels gericht aan de mooie Gongyla.

Ik kijk naar het beeld en zie prachtige ronde kuiten. En de voeten? Nee die zijn verdwenen in het zand van dit eiland waar de zangeres en dichter Sappho heeft gewoond, zij verhuisde naar Sicilië en keerde toch weer terug naar het geliefde Mytilini.

Ik geniet duidelijk van de kunstwerken, neem nu de witte abstracte Sappho. Ik zoek verbindingen, zie blokken, driehoeken, zie teksten en probeer die te vertalen naar… Blij vooral kijken, naar het oog ook en het gelaat.

Voel langzaam verbondenheid met woorden, vindt een jaartal van 2006. Een jaar waarin een festival is gehouden. Ook de naam van een burgemeester levert geen hits op op internet. Ook vraag het bekenden, ik vraag het kenners. Geen vingerwijzing derhalve.

Overal stoot ik mijn hoofd en keer steeds weer terug bij dit prachtige werk, waar voor mij de muziek van afspat alsmede vrede. En ook hier is de naam via Koutsos achterhaald. Dit werk is van Kyriakas Rockos, eveneens uit Ioannina en geboren in 1945.

Rockos kreeg zijn eerste lessen van Panos Sarafianos en Vrasidas Vlacholpoulos voor hij bij Yannis Pappas ging studeren, waarna hij leerde om met gipsbrons te gieten bij Nikos Kerlis.

Ik wil wel bij deze beelden blijven hangen maar ben niet alleen. Ga daarom verder naar het haventje van Skala Erossos. Stop met zoeken, naar de speld in de hooiberg en richt mij tot de steen met daarop munten, medaillons en nog steeds Sappho. In een driehoek een tekst waarvan ik, moe geworden, de vertaling maar laat zitten.

Het is gewoon de overgave aan… Net zoals het ontbreken van de teksten van het werk van Sappfo hiaten kent. Probeer het gewoon te beschrijven. Laat het daar maar bij. Ooit hoop ik nog op een wonder.

Van Aspasia Mavragani leer ik dat het geen dichtregels zijn maar een filosofische getinte tekst die over liefde gaat.

Ik stap over naar het laatste exemplaar. Die rijst als een muur voor mij op. Twee zuilen die het onverklaarbare over deze mythische figuur in zich herbergen. Een vrouw die vereenzelvigd wordt met vrouwenliefde.

Sapfo was veel meer, een dichteres, een lerares, en als ik de zuilen uit elkaar trek, door gewoon enkele stappen zijwaarts te maken, dan krijg ik een beeld van een persoon uit de oudheid waarvoor slechts de grootste bewondering kan opbrengen

Dit is gemaakt door Loukas Loukidis, die in 1963 in Mitilini is geboren en eerst bedrijfskunde ging studeren in Piraeus en later bij ‘professor’ Theodoros Papagiannis zich bekwaamde in de beeldhouwkunst. Hij is zelf inmiddels docent beeldhouwkunst.

En daar wil ik dit bijzondere hoofdstuk maar mee afsluiten.

 

mijn hoofd

staat

er niet langer naar

 

deel van de geschiedenis

… waarde voor later

bewaarde…

 

haar levens..beschrijving

details…

weggelaten

 

…tonen van muziek

 

alles krijgt zo een eigen

wending

 

Opa IJsbeer

 

Verantwoording

1.       1. Inleiding – uitgeverijatheneum.nl

2.       2. Mural – euphoria-lesvos.com

3.       3. Sapphoplein – lesvosatlas.net

4.       4. Bronzen Sapfo – wikipedia – glypto.wordpress.com

5.       5. Zittende Sappho – nationalgallery.gr – Sapfo gedichten

6.       6. Abstract – nationalgallery.gr

7.       7. Driehoek – aspasia mavragni

8.       8. Zuilen – asfa.gr