Beeldbepalend 360

Assen

Woensdag 29 april 2026

Behalve provinciehoofdstad is Assen ook daadwerkelijk een stad. Weliswaar een van de jongste steden met stadsrechten, want die werden de gemeente pas in 1809 verstrekt. Dat kwam vooral doordat Lodewijk Napoleon, die door zijn broer keizer Napoleon tot koning van Nederland was benoemd, Assen als zomerresidentie koos. Hij liet door architect Jan Diudici een stedenbouwkundig plan maken dat slechts in kleine mate is uitgevoerd. Zo rond 1900 woonden er nog geen 6.000 mensen in Assen. In het begin van de twintigste eeuw groeide dat aantal snel aan.

Voor de tweede aflevering van Assen keer ik nog even terug naar de Oostersingel. Het Ontvangershuis staat aan de Brink. De achtertuin grenst echter aan de Oostersingel en daarin staat een beeld genaamd Venus en Amor. Het origineel is gemaakt door de Italiaanse beeldhouwer en metaalgieter Francesco Righetti (1749-1819), die dertien loden beelden maakte voor Paviljoen Welgelegen in Haarlem. Een deel van die serie staat bij het Rijksmuseum dat de beelden heeft gerestaureerd. Bronzen afgietsels zijn in 2009 gemaakt door Willem Noyons en te vinden in Haarlem bij Welgelegen.

Bij de Brink zijn diverse kunstwerken te vinden. Ik begin met Provinciaal Gedenkteken dat is gemaakt door Willem Valk. Deze Nederlandse beeldhouwer en tekenaar is geboren in 1898 in Zoeterwoude en in 1977 overleden in Bennebroek. Aan de Academie van Beeldende Kunsten in Den Haag volgde hij de opleiding tot zilversmid, maar kreeg ook boetseerlessen. Later behaalde hij daarin ook zijn onderwijsbevoegdheid.

In 1921 werd hij docent bij Minerva in Groningen en kreeg al snel een opdracht van de gemeente Groningen. Ook daarna kreeg hij opdrachten en het leverde hem de officieuze titel Stadsbeeldhouwer van Groningen op. Na de Tweede Wereldoorlog werd Valk benoemd tot lid van de Provinciale Commissie voor oorlogs- of vredesgedenktekens.

In 1951 maakte hij voor Drenthe het Provinciaal gedenkteken. Dit bronzen beeld staat op een sokkel van Frans kalksteen waarop de oorlogsjaartallen zijn vermeld. Het geheel staat tussen de voormalige Kloosterkerk en het Huis van Bewaring. De palmtak van de vrouw wijst naar dit laatstgenoemde gebouw waar in de oorlog diverse verzetsstrijden werden vastgehouden.

Ik ga door naar de Kleine Brink en zie daar De cultuurdrager. Dit stenen beeld van Charles Hammes (1915-1991) heeft enkele bijnamen gekregen. Zo staat het ook bekend als Boekenmannetje, omdat de man, die op zijn hurken zit, een stapeltje boeken op zijn hoofd draagt.

Het beeld is in 1962 door de Koninklijke Van Gorcum aan Assen geschonken ter gelegenheid van deze uitgeverij. De beeldhouwer heeft zich daarbij laten inspireren door het logo van dit bedrijf. In Assen wordt het ook wel Claasje, naar de oprichter Claas van Gorcum.

De Brinkfontein is in 2016 in het werk gesteld en maakt deel uit van een grote opknapbeurt van het plein. Niet iedereen is echter blij met de komst van deze bijzondere fontein. ‘Er is twee keer per week markt, dan kun je de fontein niet gebruiken. De fontein en terrassen zijn leuk, maar in combinatie met de kramen? Ik vind dat het niet kan’, zegt een vrouw tegen RTV Drenthe.

Terwijl ik er ben is er markt in de stad, maar spuit de fontein zijn eigenwijze straaltjes in stoten zoals de architect van LAOS landscape urbanism uit Haren voor ogen heeft gehad. Het spuit zoals de bedriegertjes, alleen niet verticaal maar horizontaal. Lekker handig om je benen schoon te spoelen na het spelen, zoals twee kleinzonen ontdekken.

Deze serie sluit ik af op de Gedempte Singel waar het bronzen beeld De Marskramer staat. Dit beeld is gemaakt door Pieter d’Hont (1917-1997). Het bronzen kunstwerk behoort bij een hele serie beelden die in het begin van de jaren tachtig in het centrum van Assen zijn geplaatst. Dit stuk is hier in 1983 geplaatst.

Met De Marskramer wordt een reizende koopman geëerd, een beroep die in ons land nagenoeg is verdwenen. De marskramer vervoerde zijn koopwaar in een rugkorf, die ook wel mars werd genoemd. Daar is ook zijn naam door ontstaan, terwijl het oude woord kraemer staat voor koopman.

Hij ging vaak wandelend langs de deuren, maar gebruikte soms ook een lastdier voor het dragen van zijn waar. Ik kijk niet alleen naar de mars maar ook de stok die de koopman vasthoudt en geniet van de kleine details die d’Hont de liefhebber van dit soort beelden laat zien.

moeder en zoon

 

moeder en zoon

bedreven in de liefde

zoals altijd is ons

voorgekauwd

 

ik krijg het er grieks

benauwd van

omdat zij haar naaktheid

bedekt voor mij

 

en hij heeft zijn pijl

van mij af gericht

heeft een ander in het vizier

genomen

 

moeder en zoon

bedreven in de liefde

laten zich

niet met mij in

 

Opa IJsbeer

 

Verantwoording

1.       1, Inleiding – wikipedia

2.       2. Oostersingel – wikipedia

3.       3. Brink – kunstbus.nl – wikipedia

4.       4. Kleine Brink – kunstbus.nl

5.       5. Brink – rtvdrenthe.nl – wearelaos.nl

6. Gedempte Singel - wikipedia