Beeldbepalend 351

Utrecht 5

Woensdag 25 februari 2026

In nieuwsberichten kom ik regelmatig de term Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) tegen. Het is ontstaan uit een aantal fusies, meestal om kosten te besparen. Het agentschap valt tegenwoordig onder het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselkwaliteit en Natuur (zoals het tegenwoordig heet) en krijgt ook van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport regelmatig opdrachten om onderzoek te verrichten. Dierenartsen, inspecteurs en toezichthouders doen onder andere onderzoek naar de naleving van de Warenwet, Tabaks- en rookwarenwet, Wet dieren, Wet natuurbescherming, Gezondheids- en welzijnswet voor dieren, Geneesmiddelenweg en allerlei algemene maatregelen van bestuur. Het hoofdkantoor van deze organisatie staat aan de Catharijnesingel in Utrecht.

Aan de gevel van Catharijnesingel 59, waar de NVWA is gevestigd, zie ik een serie moderne beelden staan. Wie die heeft gemaakt blijft voor mij voor lange tijd een vraagteken. Jeroen Booij van het NVWA zet mij op juiste spoor. Het kunstwerk langs de bovenste werk heeft de naam Psycho en is gemaakt door Hans van Houwelingen, die een vergelijkbare gevelversiering heeft gemaakt voor het pand van Altrecht in de wijk Lunetten.

Van Houwelingen is in 1957 in Harlingen geboren en won in 2013 de Wilhelminaring, een oeuvreprijs, die om de twee jaar aan een Nederlandse beeldhouwer wordt uitgereikt. Hij heeft onder andere de zuil van Lely gemaakt, die in het winkelcentrum van Lelystad staat, maar ook in Ede en Amsterdam heb ik al werk van hem getoond.

Aan de overkant van de singel staat bij het Geertebolwerk Grand Astre. Dit kunstwerk is gemaakt in 1955 door de Zwitserse beeldhouwer André Ramseyer (1914-2007), die in La Chaux-de-Fonds les heeft gehad van Léon Perrin, maar ook bij Ossip Zadkine heeft gewerkt. Over zijn werk zei hij: ‘Ik kon niet anders. Ik gehoorzaamde aan een bepaalde innerlijke orde. We streven naar een doel dat weggaat naarmate we dichterbij komen.’

Op het Moreelsepark zie ik een groot monument dat gemaakt is door Willem Valk. Deze beeldhouwer en tekenaar is geboren in 1898 in Zoeterwoude en overleden in 1977 in Bennebroek. Hij volgde onder andere een opleiding tot zilversmid en artistieke metaalbewerking, maar ook boetseerlessen.  Bij Minerva gaf hij boetseerlessen en kreeg tevens diverse opdrachten voor het maken van reliëfs. Bij het maken werd van het monument werd Valk geassisteerd door Rinus Meijer en Wladimir de Vries.

Na de Tweede Wereldoorlog adviseerde Valk over het plaatsen van oorlogsmonumenten en maakte er zelf ongeveer twintig waaronder het Monument voor het gevallen spoorwegpersoneel in 1949. Dit staat bij het voormalige Hoofdadministratiegebouw III  van de Spoorwegen.

Op de hoge sokkel staat een beeldengroep van twee mannen en twee vrouwen, waarvan een met een kind. Op de voorzijde van de sokkel is een gedicht van Hendrik de Vries, aangebracht, terwijl aan de achterzijde een plaquette met 561 namen van omgekomen spoorwegpersoneelsleden staan.

In de loopbrug, in de vorm van een poort, tussen de Hoofdadministratiegebouwen I en II van de Spoorwegen zijn enkele fraaie reliëfs verwerkt. Ze zijn uit steen vervaardigd door Atelier Van den Bossche en Crevels. Dit Amsterdamse atelier van Emil van den Bossche en Willem Crevels was tussen 1883 en 1916 actief en gespecialiseerd in beeldhouwkunst. Zij waren onder andere verantwoordelijk voor de versiering van de koninklijke wachtkamer van Station Hollands Spoor in Den Haag en de beelden van de onderdoorgang van Rijksmuseum in Amsterdam.

Voor deze poort maakten zij onder andere in 1895 De Kracht. In het reliëf is teruggegrepen op de Griekse mythologie en toont Hercules die in gevecht is met een stier en met de Nemeïsche leeuw.

Eveneens aan de zijde van het Moreelsepark is De snelheid te zien. Ditmaal gaat het om een gevleugelde praalwagen. Ook de leeuwen met wapenschild van respectievelijk Nederland en Utrecht is van hun hand.Aan de achterzijde zijn twee cartouches te vinden met enkele dichtregels van de dichter en historicus Isaäc da Costa (1798-1860). De strofen zijn afkomstig uit het 546 regels tellende gedicht Vijfentwintig jaren – een lied in 1840.

In het Moreelsepark staatop een basaltivasokkel de bronzen Julius Sulway. Het beeld van dit paard met opgeheven hals en hoofd is gemaakt door de beeldhouwer Arthur Spronken (1930-2018). Het beeld straalt kracht uit, ondanks dat de poten van dit dier niet zijn afgemaakt. Dat heb ik ook gezien bij zijn Amazone op het paard dat in Maastricht staat.

De afsluiting is voor een muurversiering aan de Catherijnesingel 38, vlakbij het Centraal Station en het winkelcentrum Hoog Catharijne. Het pand heeft de naam The Cath meegekregen en in 2022 opgeleverd. In opdracht van Timeless Investments uit Amsterdam is het oorspronkelijke pand, onder andere van Van Gend en Loos, deels gesloopt en uitgebreid. De buitenzijde is ontworpen door IDEA Ontwerp. De gevelversiering is echter al uit 1963 en gemaakt door de kunstschilder en beeldhouwer Jan Boon (1918-1988) en gemaakt bij de tegelfabriek Westraven. In Utrecht zijn nog diverse van zijn mozaïeken terug te vinden.

 

 

 De duif heeft haar weg gevonden

zoals zij dat al jaren doet

en onderweg

haar vrienden meegenomen

 

zij voelt zich ongebonden

keert terug

en vliegt weer weg

 

Opa IJsbeer

 

Verantwoording

1.       Inleiding – wikipedia

2.       Catharijnesingel 59 – jeroenbooij (NVWA) – hetutrechtsarchief.nl - wikipedia

3.       Geertebolwerk – andreramseyer.ch

4.       Moreelsepark – wikipedia.nl

5.       Poort – wikipedia – utrechtaltijd.nl

6.       Moreelsepark – kunstindeopenbareruimte-utrecht.nl

7.       Catharijnesingel – thecat.nl – erfgoed.utrecht.nl