Beeldbepalend 348

Lelystad 5

Woensdag 4 februari 2026

Lelystad Airport toekomstmuziek of toch een brug te ver als luchthaven voor vakantieverkeer. Er zijn veel tegenstanders van de ontwikkeling van deze luchthaven die toch al vijftig jaar bestaat en nu mogelijk vooral voor militaire doeleinden gebruikt gaat worden. In 1973 landden piloten voor het eerst op vliegveld Lelystad op een grasbaan. Zo’n twintig jaar later is het onderdeel van de Royal Schiphol Group en is het langzaam maar zeker geschikt gemaakt als een overloopluchthaven voor het drukke Schiphol. Alleen er is een kink in de kabel gekomen en het uiteindelijke politieke besluit de vergunningen af te geven wordt al jaren voor zich uit geschoven. Milieuorganisaties en gebieden die bang zijn voor toenemend geluidsoverlast lobbyen in Den Haag om toename van vliegbewegingen te voorkomen. Maar ja dat Rijk…

De kunstenares Gusta Kullberg is in 1958 in Schiedam geboren en studeerde monumentale vormgeving aan de Academie van Beeldende Kunsten in Rotterdam. Zij werkt regelmatig aan grote projecten die ingepast worden in de landelijke omgeving, de natuur.

Zo staat aan de Larserweg, op de hoek met de Eendenweg, vlakbij het vliegveld Lelystad, sinds 1995 haar Passages. Het heeft iets weg van een uitkijktoren en is gemaakt van roestvrij staal, is opgebouwd uit drie in hoogte verschillende kolommen. Haar vader, een waterbouwkundig ingenieur, heeft de constructie op veiligheid doorgerekend, terwijl zij de trappen uit prefab materiaal heeft laten maken bij trappenfabrikant de Graaf uit Utrecht.

Kullberg heeft haar inspiratie voor dit werk gehaald uit de ontstaansgeschiedenis van de provincie. Na de drooglegging van het gebied werden de polders op grote schaal bebouwd, eerst om de grond verder te laten drogen. Er kwamen akkers, veeteelt, dorpen.

De twee trappen lijken uit het polderland voort te komen en lijken hun tocht naar boven door te zetten tot in de oneindigheid. De maakster heeft op de kopse kanten schaalmodellen van een stad geplaatst met woonwijk, kantoorgebieden en uitgaanscentrum. En zo wordt ook dit object meer dan de uitkijktoren waar het aanvankelijk op lijkt.

Onderdeel van de kunstroute Nieuw verleden maakt het kunstwerk Werkverkeer uit van Hendrike Huijsmans. Het staat in het gras langs de Meerkoetenweg. De kunstroute is in 2006 gestart door de Kunstenaars Vereniging Flevoland en ieder jaar worden er weer een aantal nieuwe objecten aan toegevoegd. Werkverkeer maakt onderdeel uit van zes in 2011 toegevoegde kunstwerken.

Met haar werk wil de kunstenaar de aandacht vestigen op de werkomstandigheden uit het verleden. ‘Ging dat vroeger echt zo? Kan dat waar zijn? Fictie of werkelijkheid?’ Die vragen stelt zij op haar eigen website.

Zij heeft voor dit object een herenfiets uit de jaren ’40 van de vorige eeuw gebruikt, met op het stuur een schop. Door de fiets te zandstralen en te galvaniseren versterkt zij het beeld. Zij heeft de fiets op een onderstel gelast en vastgezet op een in de grond verdwenen betonnen voetstuk. Dit is zo stevig dat de kijker zonder de angst op omvallen rustig op de tweewieler kan gaan zitten.

Ook het derde stuk van deze aflevering staat aan de Meerkoetenweg en behoort tot dezelfde serie en in hetzelfde jaar gemaakt. De maakster is ditmaal Mariëlle Bisschops. Zij heeft daarbij heel bewust gekozen voor Repast als titel van haar kunstwerk. Uit het Engels vertaald betekent het maaltijd, maar het kan ook worden uitgelegd als overdoen uit het verleden. En dat heeft Bisschops ook gedaan.

Zij heeft een driepoot van pilaren gemaakt die aan de bovenzijde aal elkaar zijn vastgemaakt. Zo oogt het op het eerste gezicht als een driepoot waaraan een kookketel kan worden vastgemaakt waarin boven een vuur de maaltijd gaart. Althans bij het plaatsen van het kunstwerk dat ruim tien jaar later een liggend bestaan heeft gekregen.

Wie vervolgens beter kijkt ziet dat die poten gemaakt zijn van gebruiksartikelen die een tweede leven hebben gekregen. ‘Bij dit kunstwerk heb ik pannen gebruikt. Oude en gebruikte pannen! Talloze keren werd erin gekookt, talloze keren werden ze afgewassen en opgestapeld op het afdruiprek; de een zou best gebruikt kunnen zijn in een gaarkeuken, de ander wellicht in de keuken van een groot boerengezin, sommige door eigentijdse stadsgezinnen, kleine huishoudens, studenten, waarbij de oude betekenis door de nieuwe heen straalt’, aldus de maakster over haar keuze van materiaal.

Op het Zuiderwagenplein in het Lelycentre staat het Windorgel van Auke de Vries. Deze kunstenaar is in 1937 geboren in Bergum en heeft gestudeerd aan de Koninklijke Academie van beeldende kunsten in Den Haag waar hij ook docent is geweest, daarna heeft hij ook nog tien jaar les gegeven aan de Rijksakademie in Amsterdam. Behalve beeldhouwer was De Vries ook graficus, maakte hij etsen en tekeningen.

Zijn windorgel uit 1981 bestaat uit drie groepen gekleurde buizen. Wie denkt dat de buizen hol zijn komt bedrogen uit, ze zijn ook niet rond maar hebben eerder een platte en vierkante vorm, hebben wel iets weg van lamellen. Ze zijn geplaatst tussen het Smedinghuis en gebouw Zijpestein en zorgen voor een veelheid aan klanken in dit trekgat. Van deze kunstenaar heb ik al eerder werk in Den Haag, Lelystad en Rotterdam (Maasbeeld) laten zien.

Achttien jaar later is op het Zuiderwagenplein De Zwemmer geplaatst voor de ingang van het gebouw van Rijkswaterstaat directie IJsselmeergebied. Het was de bedoeling dat dit bronzen beeld van de Belgische kunstenaar Luk van Soom op de hoogte van Nieuw Amsterdams Peil zou komen te staan, maar dat bleek een onmogelijke opgave.

Van Soom is geboren in 1956 in Turnhout en woont en werkt in Rijkevorsel. Een plaatselijke meubelmaker in Weelde-Statie bracht hem in contact met de beeldhouwkunst, iets wat hij ook ging studeren in Turnhout en Antwerpen. Zelf heeft hij lees gegeven aan de Rietveld Academie in Amsterdam, bij St. Joost in Breda en aan de Koninklijke Academie voor Schone Kunsten van Antwerpen. Thema’s als zwaartekracht en gewichtloosheid komen vaak terug in zijn werk, dat behalve in Lelystad in ons land ook in Groningen en Zwijndrecht is te bewonderen.

Net als bij de vorige aflevering over Lelystad vormt een muurschildering de afsluiting. Het betreft een mural van Pipsqueek was here!! Achter deze naam verschuilt zich een Nederlands duo dat met diverse materialen werkt en ook op diverse achtergronden hun kunstwerken maakt. Veelal zijn dat kleurrijke en speelse taferelen waarin vaak kinderen en dieren samenkomen zoals bij het Claiming New Territories dat als ondertitel het Meisje met de haas heeft en in 2021 op een muur aan de Agorahof is aangebracht.

 

jachtverbod

 

de grond is nooit eerder zo heet

onder onze voeten geweest.

is dat de reden dat dit beest

zo rustig en stil blijft zitten? weet

 

het wel dat er vroeg of laat op

hem gejaagd wordt? in de geest

van dat ene stille meisje - leest

geen boeken - roep ik nu stop!

 

het gamen moet nu over zijn

en jagers krijgen geen vergunning.

al veel te vaak heeft de uitdunning

geleid tot onverdiende pijn.

 

met instemming van steun ik

hun claim. dankbaar zie ik zijn knik.

 

Opa IJsbeer

 

Verantwoording

1.       1. Inleiding – lelystadairport.nl

2.       2. Larserweg – gustakullberg.nl – flevolanderfgoed.nl

3.       3. Meerkoetenweg – nieuwverleden.info – hendrikehuijsmans.nl

4.       4. Meerkoetenweg – nieuwverleden.info

5.       5. Zuiderwagenplein – lelystad.kunstwacht.nl – rkd.nl

6.       6. Zuiderwagenplein – lelystad.kunstwacht.nl – wikipedia

7.       7. Agorahof – streetart.nl – flevolanderfgoed.nl