Beeldbepalend 343

Den Helder 4

Woensdag 31 december 2025

Het is niet helemaal duidelijk waar de naam Helder naar verwijst. Mogelijk is dit naar de oude benaming ‘helle’ of ‘helde’, een verwijzing naar een aflopend stuk land, maar ook ‘helre’, een kleine zandrug, wordt aangevoerd. Een andere verklaring is ‘helsdeur’, wat weer verwijst naar het diepste punt in het Marsdiep. Die helsdeur is in het verleden een hel geweest voor vijandelijke schepen die via het Marsdiep de Zuiderzee op wilden varen.

Voor deze aflevering, de afsluiting van dit jaar, ben ik terug op de rijkswerf Willemsoord waar in 2013 de Gedenkbank J.A. de Jongh is geplaatst. Deze bank van de broers HAJ Baanders en Jan Baanders dateert echter al van 1919 en heeft eerder bij de Buitenhaven gestaan. De bank van baksteen en muschelkalksteen is daar in 1970 afgebroken en verplaatst naar het Marinemuseum om vervolgens te belanden op de huidige locatie. De bank is een eerbetoon aan Johan August de Jongh, die als luitenant ter zee verdronk bij een reddingsactie, nadat na het vertrek van de Hr Ms Pangrango een matroos overboord sloeg.

Eveneens op de werf staat het door Willemsoord BV in 2005 aangekochte Knowing by heart. Dit forse kunstwerk is twee jaar eerder gemaakt door Ruud van de Wint van cortenstaal. Het geheel doet denken aan de boeg van een schip en heeft aanvankelijk deel uitgemaakt van de tentoonstelling Kaap Helder in een van de grote loodsen op het terrein.

De schilder en beeldhouwer Van de Wint is in 1942 in Den Helder geboren en in 2006 overleden. Hij heeft gestudeerd aan de Rijksakademie van beeldende kunsten in Amsterdam en maakte aanvankelijk vooral schilderijen. Een aantal van zijn schilderijen is te zien in de Tweede Kamer. Ook maakte hij plafondschilderingen voor Paleis Noordeinde in Den Haag. In de jaren ’80 van de vorige eeuw werkte hij op De Nollen in Den Helder en werkte daar aan zijn sculpturen. Ik heb al eerder werk van hem laten zien, zoals de omstreden Tong van Lucifer in Lelystad.

Naast de bibliotheek aan de Zuidstraat zie ik van afstand een beeldengroep van mannen, waarvan een aantal met de fiets. De gedachte van wielrenners laat ik al snel varen als ik dichterbij kom. De fietsen zijn werkmansfietsen, stoer en stevig. Net zoals de mannen geen sportieve kledij aan hebben, maar in hun werkmanskloffie.

Het beeld refereert aan de tijd dat Willemsoord nog een rijkswerf was en de arbeiders bij de poort na een lange dag hard werken stonden te wachten tot het signaal einde werktijd werd gegeven. De Wervianen is in 2018 onthuld door Gerrit Seegers, de voormalig direchter van Wonningstichting Den Helder. De beelden zijn een geschenk van deze woningstichting aan de gemeenten.

De maker van de groep is Peter Erftemeijer, in 1956 geboren in Hoorn. Hij studeerde aan de Koninklijke Academie in Den Haag en aan de Rijksakademie in Amsterdam. Veel van zijn bronzen beelden zijn gebaseerd op het dagelijks leven.

Wervianen bestaat uit een serie beelden door Erftemeijer gemaakt. Op de hoek van de Beatrixstraat met de Sluisdijkstraat kom ik het volgende werk tegen: Werviaan met touw. In oktober 2016 is dit bronzen object geplaatst. Het is het tweede beeld uit deze serie die door hem is vervaardigd.

Een duidelijke werkman die op zijn werkplek actief is en met een bundel kabels. Bij mij komt meteen de vraag op wat moet hij hiermee? Gaat hij naar een schip toe om die beter vast te leggen of moet er iets anders worden vastgeknoopt? Vragen zijn er soms op beantwoord te worden, maar er zijn ook momenten dat verstilde schoonheid voldoet.

Werviaan met tas staat ter hoogte van de Keizerstraat in de Beatrixtraat. Dit is het eerste beeld uit de serie van gebeeldhouwde arbeiders. De tas onder de linker arm doet denken aan een kantoorbediende, maar de kleding van deze werkman vertelt een ander verhaal.

Deze arbeider heeft geen pak aan met stropdas en heeft een open shirt, waar nog net niet de stoere borstharen uitpulken. Ook geen nette schoenen, maar stevig schoeisel dat duidelijk tegen een stootje kan. Er zijn vier losse arbeiders aangekondigd en een groep maar het lijkt erop dat het bij deze Wervianen blijft.

Bij de ingang van De Vijfsprong aan de Middenweg  zijn in terracotta de ommanteling van lampen te zien die door Willem Brouwer zijn gemaakt. Werk van hem in Den Helder heb ik al eerder laten zien. Ditmaal gaat het om de versiering van de Vakschool, die in 1923 is geopend en waar vervolgens tot 1982 door de Huishoudschool De Vijfsprong van gebruik werd gemaakt.

 

Helder

 

Zo aan het einde van de tocht

gaat er een lichtje bij mij op

Niet dat ik mij niet eerder

heb laten versieren door haar

maar pas nu schoolt er

iets extra´s in het geheel

Dus na de ontmanteling van

komt het beeld pas goed

tevoorschijn en naar

het schijnt is bescherming

hier het juiste toverwoord

 

Opa IJsbeer

 

Verantwoording

1.       1. Inleiding – wikipedia

2.       2. Willemsoord – wikipedia

3.       3. Willemsoord – kunstindenhelder.nl

4.       4. Zuidstraat – ontdekdenhelder.nl – van Berkel beelden

5.       5. Sluisdijkstraat – van Berkel beelden

6.       6. Beatrixstraat – van Berkel beelden

7.       7. Middenweg – woningstichtingdenhelder.nl - wikipedia