Beeldbepalend 342

Utrecht Zuilen

Woensdag 24 december 2025

Tot 1954 was de Utrechtse wijk Zuilen nog een zelfstandige gemeente. Daar hoorde ook Oud-Zuilen bij dat tegenwoordig onder Maarssen valt en op haar beurt haar zelfstandigheid ook is kwijtgeraakt. Zuilen was overigens niet de oorspronkelijke naam van dat oude dorp. Aanvankelijk heette het gebied Zwesen. Pas nadat het geslacht Van Zuilen het gebied in handen kreeg is de huidige naam aan dat gebied gegeven. Als buurt behoort het bij de Utrechtse wijk Noordwest, waaronder ook bijvoorbeeld de buurt Ondiep behoort.

Deze eerste aflevering over Zuilen hoort dus eigenlijk ook thuis onder Noordwest, de tocht die ik door dat deel heb gemaakt heb ik over twee afleveringen verdeeld waarvan de eerste reeds is geplaatst. Mijn eerste bijdrage aan Zuilen start in de Van der Marckstraat, waar een zuil zonder titel mijn aandacht trekt.

Hein Daniëls, of beter gezegd Jan-Hein Daniëls is in 1946 in Amsterdam geboren en studeerde aan de Hogeschool voor de Kunsten in Arnhem, het tegenwoordige ArtEz. Behalve met beeldende kunst houdt hij zich ook bezig met vormgeving in relatie met architectuur. Verder is hij vaak adviseur zo schreef hij masterplannen voor Apeldoorn, Nijmegen, Zaanstad en Zuthpen. Daniëls is daarbij lid van AetA, het genootschap Architectura et Amicitia.

Bij graafwerkzaamheden werden in 1930 bij de Van Hoornekade restanten van een vaartuig gevonden. Aanvankelijk werd gedacht aan een Romeins vaartuig en werd besloten het wrak te conserveren. Dat ligt nu in de kelder van het Centraal Museum. Nader onderzoek leerde dat het schip niet zo oud kon zijn. Tegenwoordig wordt uitgegaan van een periode van bouw tussen het jaar 1000 en 1025.

Op de plek van de vondst ligt sinds 2005 een kunstwerk met de titel Utrechtse schip. Ondanks dat het pas twintig jaar oud is, is de naam van de maker onbekend. Voor dit object is uitgegaan van de vormen van het zeventig jaar eerder gevonden exemplaar.

Op de rotonde van de Burgemeester van Tuyllkade met de Van Hoornekade, ook wel Berlageplein genoemd, is de Walravenfontein te zien. In 2002 werd het architectenbureau Kraaijvanger Urbis ingeschakeld om dit gebied te vernieuwen. Daarbij werd uitgegaan van onder andere de komst van een fontein.

De fontein is een ontwerp van de Duitse kunstenaar Gerhard Merz (1947), die zijn werk vaak archipittura noemt. Voor Zuilen ontwierp hij een rond waterbassin met hoog opspuitende centrale fontein, die als ik in 2025 langskom buiten werking is. Rond de Walravenfontein staan vijf banken van gehamerd beton. Op de fontein is de tekst Ego tamquam centrum circuli, cui simili modo se habent circumferent iae partes, tu autem non sici’, gegraveerd. Deze tekst van Dante betekent: Ik ben als het middelpunt van een cirkel, tot hetwelk zich alle delen van de omtrek in gelijke mate verhouden; gij zijt echter niet zo.

De naam van de fontein is een verwijzing naar de voormalige burggraaf van Utrecht Joost Walraven II van Brederode. Voor die naam is gekozen omdat de naamgevingscommissie niet wilde voortborduren op Berlage, omdat het plein en de As van Berlage wel een erg hoog Berlagegehalte zou krijgen. Bovendien was de bevolking gecharmeerd met een naam die refereerde aan het verleden van Zuilen.

De Nederlandse beeldhouwer Leo Jungblut is geboren in 1893 in Utrecht en is overleden in 1974 in Harmelen. Hij is een zoon van beeldhouwer Hubert Ludwig Jungblut, die aan het einde van de negentiende eeuw vanuit Koblenz naar Utrecht is gekomen om in het atelier van Friendrich Wilhelm Mengelberg te gaan werken. Leo Jungblut kreeg bij Mengelberg zijn opleiding.

Leo Jungblut staat voor bekend vanwege zijn werk voor de katholieke kerk, maar maakte samen met een broer ook enkele figuren voor de Efteling. Sint Ludgerus is door hem in 1950 gemaakt, stond als altaarstuk in de voormalige Ludgeruskerk, heeft in de tuin van de Sint Jacobuskerk gestaan aan het Prins Bernhardplein en kom ik tegen in de tuin van de Ludgerusaanbiddingskapel.

Bij de Ludgerushof is een verwijzing naar het Zuilens Nieuwsblad te zien, met daarop verwijzingen naar de o zo belangrijke kerk voor de bewoners van het dorp Zuilen. Als voormalig verslaggever wil ik dit jullie niet onthouden.

Het slot van deze aflevering doe ik middels een drieluik aan de Amsterdamsestraatweg. Het is allereerst een klein eerbetoon aan Zuilen middels een schildering waarmee wordt gereageerd op de opheffing van Zuilen als gemeente. ‘Als gemeente opgeheven als gemeenschap toch gebleven!, valt er te lezen met een gemeentewapen en de datum 31 december 1953.

Daarboven hangt een foto van de Ludgeruskerk geplakt op een stratenkaart van Zuilen, maar ook het voetbalveld, sport is immers vaak een bindmiddel voor een gemeenschap.

Het laatste stuk betreft een brugdeel Bommelse brug. Het is in 2013 onthuld nadat een comité jarenlang op zoek is geweest naar een prominente plek in Zuilen. Het verwijst naar het feit dat er veel mannen uit de wijk werkten bij Werkspoor aan die brug hebben gewerkt.

Aan het blauwe brugdeel zijn enkele extra elementen toegevoegd, zoals een vogelhuisje dat symbool staat voor het nieuwe leven in de wijk. Ook is er een rode doos aangebracht met daarin 1500 documenten met protesten tot de ophef van de vroegere verkeersbrug. Ook het adres en de naam Museum van Zuilen zijn te lezen.

 

wat is de nieuwswaarde

vraagt de verslaggever

zich af voordat zijn baas

dezelfde vraag stelt

 

voor je ´t weet wordt

je voor leugenaar

uitgemaakt ook

dat is wat telt

 

en welke advertentie

staat mijn verhaal

vandaag in de weg

de kerk heeft al gebeld

 

de belangstelling taant

het duurt weer te lang

de mare is het blad

weer vooruit gesneld

 

Opa IJsbeer

 

Verantwoording

1.       1. Inleiding – wikipedia

2.       2. Marckstraat – aeta.nl

3.       3. Hoornekade – oud-utrecht.nl

4.       4. Tuyllkade – utrechtfoto.blogspot.com

5.       5. Willibrordusstraat – kunstbus.nl

6.       6. Ludgerushof – geen informatie

7.       7. Amsterdamsestraatweg – museumvanzuilen.nl