Beeldbepalend 319

Amsterdam ArtZuid 2025 3

Woensdag 16 juli 2025

De negende editie van de kunstmanifestatie Art Zuid in Amsterdam heeft als thema verlichting. Denk daarbij niet meteen aan kaarslicht of een lamp, maar het verwijst naar de ´onverschrokken avontuurlijke geest van de stad en weerspiegelt het 18-eeuwse tijdperk van de rede, waarin wetenschap, kunst en filosofie zich losmaakten van dogma’s en een grote bloei beleefden waarmee een fundament voor onze democratie werd gelegd. Tegelijkertijd was er de keerzijde van het kolonialisme met alle mensonterende aspecten die daarbij horen. Deze paradox van enerzijds vooruitgang en bloei en anderzijds uitsluiting en offers is nu net zo actueel als toen en hoort bij het discours in de stad, in de kunst en dus op de groene lanen van ARTZUID 2025’, zo schrijft curator Ralph Keuning in de expositiegids.

Mede door het gebruik van een ondertitel is de naam van het eerste werk uit deze aflevering een mondvol: Seaweed Skeleton nr 8 (The remains of a Former Kelpforest). Zo dat is eruit. Maakster van dit werk is de in 1964 in Rotterdam geboren Margot Berkman. Zij is opgeleid aan de Hogeschool voor de Kunsten in Utrecht en heeft haar atelier bij Station Zandvoort heeft. Dit werk heeft zij in 2025 gecreëerd.

Bij het bekijken van haar website kom ik meteen dit werk tegen. ‘Wieren en algen zijn de longen van de wereld. Ze verschaffen zuurstof aan ons, de wereld boven water. Ze zijn goed voor meer dan 54% van de zuurstof – de Amazone voor 20%. Maar wat weten we eigenlijk over deze bron van adem?’, schrijft Berkman. Voor haar was de kernramp bij Fukushima, toen al het zeewier in de omgeving doodging, een keerpunt. De zee werd haar inspiratiebron, zij naam duiklessen en daalde af in koraalriffen en kelpwouden, vond daar een paradijs aan vormen en kleuren.

De beeldhoudster en schilderes Maja van Hall-Blom is in 1937 geboren in Voorburg als dochter van de schilderes Elly Richard. Zij volgde kunstopleidingen aan de Koninklijke Academie van Beeldende Kunsten in Den Haag en aan de Rijksakademie van beeldende kunsten in Amsterdam. Van Hall woont en werkt in Noordwijk. Haar zoon Jurriaan van Hall is in haar voetsporen getreden.

Dit werk heeft geen officiële titel mee gekregen en heeft als werknaam Relatie mens – water. Het bronzen beeld is in 1979 gerealiseerd. Het is eigendom van de gemeente Gouda en is met bijstand van het Hoogheemraadschap Rijnland hier te zien. De intieme verbondenheid van deze twee mensen spat ervan af en vergeef het mij als ik hierbij enige weemoed ervaar.

Vier jaar geleden was er ook al werk van Leiko Ikemura te zien. Deze veelzijdige kunstenares is in 1951 in Japan geboren en verhuisde op 21-jarige leeftijd naar Europa waar ze in Spanje ging studeren. In 1979 vertrok zij naar Zwitserland, tegenwoordig pendelt zij vooral tussen Köln en Berlin.

Voor deze editie van ArtZuid heeft de kunstenares haar Figure with three birds afgestaan. Zij heeft dit bronzen kunstwerk in 2021 gemaakt. Zij heeft een lichaam gemaakt zonder hoofd en met een brede wijd uitlopende rok. Op de schouder en op het lichaam zijn, zoals de titel al aangeeft, drie vogels geplaatst.

De vogels staan symbool voor vrije gedachten en voor spirituele aanwezigheid. Onduidelijk blijft of de figuur mannelijk of vrouwelijk is. Ook de beschermende handen voor de borst geven wat dat betreft geen duidelijkheid. Kracht en kwetsbaarheid zijn de kenmerken die bij mij bovenkomen.

Sculpture of a sitting boy, in 2002 gemaakt uit staal, is eigenlijk niet de juiste benaming omdat het hier om drie figuren gaat. Ze zijn gemaakt door de in 1930 in het Poolse dorpje Falenty geboren Magdalena Abakanowicz, die in 2017 in Warschau is overleden. De geschiedenis van haar familie van vaders kant gaat terug tot Mongolië, zij zijn afstammelingen van de machtige familie Abaka-Khan. Haar vader en broer ontvluchten de Russische Revolutie van 1917 en trokken naar Polen, terwijl de rest van de familie bijna allemaal werd gedood.

Opgevoed in rijke Poolse kringen op het platteland was de natuur een bron van bijgeloof en mystieke verhalen voor Abakanowicz, iets wat in haar werk terug is te vinden. Begonnen als textielkunstenares ontwikkelde zij zich steeds verder en heeft zelfs enkele korte films gemaakt. Zij schilderde en maakte beelden van steeds ander materiaal, zoals hout, steen en klei.

Ik draai rond het drietal dat een hoofd mist, leg mijn hoofd daar neer en kijk verder naar de andere twee en probeer mij in te beelden wat zij en haar familie allemaal heeft doorstaan.

Tussen alle voor deze tentoonstelling uitgezochte kunstwerken staan ook nog andere kunstobjecten. In Beeldbepalend aflevering 4, heel lang geleden dus, heb ik al eens aandacht besteed aan Apollo offering gemaakt door Arman. Daar wil ik het daarom nu maar bij laten.

Anastasis is bijna drie meter hoog en in 2024 gemaakt van keramiek door de in 1954 in Kleine-Brogel geboren Belgische kunstenares Maen Florin. Zij studeerde aan de Koninklijke Academie van Antwerpen en aan de Sint Lucas Hogeschool in Gent. Haar atelier staat in Schelderode. Aanvankelijk maakte zij haar creaties van diverse materialen zoals brons, gips, polyester en textiel. Sinds 2015 werkt zij vooral met keramiek. ‘Als beeldhouwer is klei altijd heel belangrijk voor me geweest, maar altijd als tussenmateriaal voor het ontwerp en niet als eindproduct. Tegenwoordig is klei het uiteindelijke materiaal, veel directer en spontaner.’

Niet alleen qua materiaal maar ook in aanzien is haar werk veranderd. ‘Onlangs, in 2020, ben ik begonnen aan een aantal nieuwe iconen. Deze fantasmagorische wezens symboliseren de door de mens veroorzaakte mutaties die leiden tot radicale transformaties van het milieu. In tegenstelling tot de beelden die ik de afgelopen jaren heb gemaakt en die uitsluitend mannelijke gezichten tot onderwerp hadden, zijn de vormen van deze sculpturen vrouwelijk en beschermend, en symboliseren ze de voedende kracht van de natuur’, zo schrijft Florin op haar website.

Werk van Armando (Herman Dirk van Dodeweerd, 1929-2018) is al vaker te zien geweest op de Amsterdamse biënnale. Veel van zijn sculpturen hebben Duitstalige titels gekregen vanwege zijn haat-liefdeverhouding met dat land naar aanleiding van de Tweede Wereldoorlog.

Der Vogel is uit 2012 en heeft lang bij de Villa Amelisweerd in Bunnik gestaan, waar veel van zijn beelden ooit een plekje hebben gekregen. ‘Je hebt minstens twaalf levens nodig om iets te begrijpen’, zei Armando ooit. Verder laat ik het maar aan u zelf over.

Ook in 2021 heeft curator Ralph Keuning al werk van Nelson Carrilho uitgezocht voor Art Zuid. Deze op Curaçao geboren kunstenaar sluit deze derde aflevering voor mij af met zijn in brons uitgevoerde Négritude en het verlies van maagdelijkheid.

Dit kunstwerk is door Carrilho in 2025 gerealiseerd en verwijst met Négritude naar een Franstalige Afrikaanse en Caribische literaire en ideologische beweging die in de dertiger jaren van de vorige eeuw is ontwikkeld door ´zwarte´ intellectuelen.

Poëzie en literatuur speelden daarbij een belangrijke rol. Het verlies was geen eindpunt maar een emancipatie: een afscheid van opgelegde identiteiten en het begin van een dieper begrip. Het surrealisme bood kunstenaars de vrijheid om droomachtige beelden en associatieve taal te gebruiken, waarmee zij de complexiteit van emoties blootlegden en een nieuwe spirituele weg naar vrijheid insloegen.

 

belichaming

 

de vrijheid van het woord

uitgedrukt in Zinnen

waarbij de rok wijder is dan

het betoog

waarmee zij Rust vinden

in het onbeperkte

van het Zijn

 

Opa IJsbeer

 

Verantwoording

1.       1. Inleiding – stichting Art Zuid

2.       2. Berkman – margotberkman.nl

3.       3. Van Hall – wikipedia

4.       4. Ikemura – stichting Art Zuid

5.       5. Abakanowicz – wikipedia

6.       6. Arman – stichting Art Zuid

7.       7. Florin – maenflorin.be

8.       8. Armando – stichting Art Zuid

9.       9. Carrilho – stichting Art Zuid