Beeldbepalend 314

Zutphen 2

Woensdag 11 juni 2025

Het riviertje de Berkel kende diverse aftakkingen richting de IJssel. In de middeleeuwen stroomde op de plaats van de Boompjeswal een van die aftakkingen. De droge bedding van dit water vormde later deze wal, verder is er het park waarlangs ook een straat met die naam is te vinden. Op een oude stadskaart uit 1565 zijn diverse vestingwerken te zien, die nog moesten worden aangelegd. Omdat de middeleeuwse stadsmuren onvoldoende beschutting gaven werden er daarom wallen aangelegd rond de stad. In 1652 was De Boompjeswal een feit en de aanleg van die wal zorgde ervoor dat de omgeving veranderde. Ondanks dat het voor de verdediging nauwelijks betekenis had, bleef deze wal tot eind van de negentiende eeuw in bezit van defensie.

Tijdens de eerste aflevering over Zutphen ben ik geëindigd bij een later aangelegde zijvleugel van het Stadhuis. Het is in diverse perioden gebouwd op de hoek van het ’s-Gravenhof en de Lange Hofstraat. In het pand is tegenwoordig een hotel gevestigd.

Het oude stadhuis dateerde al uit de veertiende eeuw en werd voor het eerst tussen 1449 en 1453 verbouwd. Het vormde het begin van diverse renovaties en aanbouwen. Zo is de ingang in 1716 gemaakt met dubbele deur en een fraaie stenen omlijsting met krijgsemblemen. Boven de deur is het Wapen van de Graafschap te zien.

Aan de Zaadmarkt staat een poort waardoor het Oude Bornhof bereikt kan worden. Op de poort staat een beeldengroep als verwijzing naar de vroegere doelstelling van het hofje, dat was bestemd voor armlastige en godvruchtige ouderen.

Het geld voor dit hofje was afkomstig van de oude kanunnik Borro, die zijn huis en geld ter beschikking van ouderen had gesteld. Nadat hij in 1320 kwam te overlijden werden die daar gehuisvest. Later werden daar allerlei voorwaarden aan verbonden. In het begin van de negentiende eeuw werd de Oude Bornhof uitgebreid. In de vorige eeuw werd de functie van het hofje veranderd. Alleen het huis van de kanunnik bleef via een horecagelegenheid van Stichting Ouderenwerk nog voor ouderen beschikbaar.

De beeldhouwster Maïté Duval is in 1944 geboren in het Franse Renazé en overleed in 2019 in Zutphen. Zij studeerde letterkunde aan de universiteit van Rouen maar stopte nadat zij de eveneens in Frankrijk geboren kunstenaar Thierry Rijkhart de Voogd had leren kennen. Zij trouwden en verhuisden in 1968 naar Nederland. Duval begon in Zutphen zonder opleiding haar carrière als beeldhouwster.

Vier jaar later brak zij al door toen werk van haar in het Larense Singer Museum werd vertoond als toevoeging van een schilderijenexpositie van haar echtgenoot. Op enkele uitzonderingen na staat in haar werk de vrouwelijke vorm centraal.

Het beeld Else is daar haar in 1982 gemaakt. Nadat het in 1989 in Terborg was geplaatst kwam een jaar later een tweede gieting terecht bij het gebouw van de Kamer van Koophandel aan de Burgemeester Dijckmeesterweg in Zutphen. De gemeente kocht dit beeld in 1999 toen de KvK verhuisde naar Apeldoorn en sindsdien staat het in de Oude Bornhof.

Het moderne kunstwerk Tussen de buien door is gemaakt door de Arnhemse kunstenaar Jérôme Symons, die overigens in 1949 in Nijmegen is geboren. Het object is aan de gemeente door het Waterschap Rijn en IJssel geschonken. Terwijl de miezerregen stopt wandel ik langs dit werk.

Op een blok graniet balanceert een stalen buis. Volgens Symons verwijst die buis naar de schittering van een bosbeek op een deels zonnige dag. De gaten in die buis moeten daarbij de wolken voorstellen. Werk van hem heb ik al eerder in afleveringen over Almere (Beatrixpark) en Breda laten zien.

De afsluiting van dit deel vormt de brug van de Warnsveldseweg of beter gezegd de brugversiering over de Berkelsingel. Die versiering is afkomstig van Henk Visser (1917-1991). Deze figuratieve beeldhouwer en graficus maakte ook speelplastieken en ook de Bevrijding. Die begint op 2 april 1945. Stapje voor stapje wordt er voortgang gemaakt en op 14 april wappert de Nederlandse vlag op het stadhuis.

Meteen na de oorlog wordt de Wederopbouw van de stad gestart. Hiervoor wordt speciaal het Bureau Wederopbouw in het leven geroepen. Dit bestaat uit een groep van 41 personen, die ervoor zorgen dat alles georganiseerd verloopt. Het monument Bevrijding en Wederopstanding geeft het tijdsbeeld goed weer en is in 1955 onthuld en is in brons uitgevoerd.

 

de naakte waarheid

 

ook nu de kamer is gesloten

de dijck als meester berust

is haar naakte waarheid

onverdroten het toonbeeld

van eer en geweten

 

de vorm straalt sereen en

geniet van zonnestralen

nu in alle stilte in hun hof

 

aandachtig draal ik om haar heen

leg vast en niet alleen met woorden

die schoonheid roemen zoals het past

 

met alle air van concentratie

vormt zij het fundament

van creatie waarop de wereld

onze toekomst bouwt

de vrouw als naakte waarheid

 

Opa IJsbeer

 

Verantwoording

1.       1. Inleiding – kijkopzutphen.nl

2.       2. Gravenhof – zutphen1485.nl -kijkopzutphen.nl

3.       3. Zaadmarkt – absolutefacts.nl

4.       4. Oude Bornhof – wikipedia – Van Berkel beelden

5.       5. Boompjeswal – kijkopzutphen.nl – jeromesymons.com

6.       6. Warnsveldseweg – wikipedia – oorlogsbronnen.nl