Beeldbepalend 309

Nuenen

Woensdag 7 mei 2025

Meteen na de laatste ijstijd vestigen zich mensen op een smalle zandrug evenwijdig aan de rivier de Dommel. Dat blijkt uit voorwerpen bij archeologische vondsten. Het gaat om pijlpunten van zogenoemde rendierjagers en ze dateren van omstreeks 8000 voor Christus. Later ontdekken mensen dat het gebied ook uitermate geschikt is voor landbouw en groeit langzaam van een gemeenschap uit tot het dorp Nuenen dat wij vooral kennen doordat Vincent van Gogh daar heeft gewoond en geschilderd.

Het eerste beeld dat ik laat zien in dit dorp is te vinden in de tuin van Berg 24. Het is een borstbeeld gemaakt door Peter Nagelkerke. Het betreft Margot Begemann (1841-1907). Zij heeft op dit adres gewoond met haar zussen en is enige tijd de geliefde geweest van Vincent van Gogh die naast haar woonde. Vincent wilde wel met haar trouwen, ondanks dat zij twaalf jaar ouder was. Daar is het nooit van gekomen, ook vanwege haar kwetsbare geestelijke gezondheid.

Voor dit werk heeft de kunstenaar gebruik gemaakt van fotomateriaal van Begemann. Uiteindelijk is zij naar Den Haag verhuisd waar zij diverse schilderijen van Vincent heeft verzameld. Begemann is begraven op Nieuw Eijk en Duinen in Den Haag.

De opzet van deze reeks Beeldbepalend is kunstwerken in de openbare ruimte te laten zien. Maar soms maak ik een uitzondering, zoals nu. Mijn vrouw en ik zijn in dit dorp vanwege een bezoek aan het Van Gogh Village Museum en daarin staat op een houten sokkel een buste van Vincent van Gogh gemaakt door Ellen Wolff. Zij is voorzitter van de Haarlemse kunstclub Kunst Zij Ons Doel en is bij Wim Jonker in 1981 lessen in beeldhouwen gaan volgen en is later zelf ook les gaan geven. Haar beeld van deze schilder heeft zij in 2016 gemaakt en is in januari 2017 in het museum onthuld.

In hetzelfde museum staat ook een borstbeeld van Sien de Groot. Dit beeld is gemaakt door Peter Nagelkerke waarbij hij geschilderde portretten door Vincent van Gogh van haar uit 1884 als voorbeeld heeft gebruikt. Zij leefde van 1855 tot 1927 en is minimaal 24 keer door Van Gogh geschilderd. Zij is ook één van de figuren op het schilderij De Aardappeleters.

Van de moeder van Vincent van Gogh, Anna Cornelia van Gogh-Carbentus (1819-1907), is eveneens door Peter Nagelkerke een borstbeeld gemaakt. De buste staat sinds 2022 in de voortuin van de pastorie aan Berg 26 waar de ouders van de schilder vroeger hebben gewoond. Een jaar eerder was er nog volop commotie over het plaatsen van de buste omdat daarvoor geen toestemming was gegeven.

Deze eerste aflevering in Nuenen sluit ik af met een beeld uit 1984 van Vincent van Gogh. De vroegere schilder domineert dit artikel en daarom mag een ander beeld dat van hem is gemaakt uiteraard niet ontbreken. Het standbeeld is te vinden in Park en is van de hand van Klaas van Rosmalen van wie in een aflevering over Coevorden al werk heb laten zien. Deze beeldhouwer en kunstschilder is in 1926 in Den Bosch geboren en daar in 2008 ook overleden.

 In 1963 splitste Van Rosmalen zich af van de Bossche kunsthandel Borzo en begon zijn eigen bedrijf Parastone dat daarna is overgenomen door zijn zoon Ed van Rosmalen. Hij heeft een aantal figuratieve standbeelden gemaakt waarvan dat van Vincent van Gogh misschien wel de bekendste is. Dat beeld is door toenmalig commissaris van de Koningin Dries van Agt onthuld.

 

mama

 

er komen herinneringen boven

aan die zanger die

al vroeg

zijn moeder op

een voetstuk hijst

 

toch is zij het niet

die hier tot mijn verbeelding

spreekt

 

ik schilder haar

met mijn woorden en

voel de zachte armen

om mij heen

en bezie haar naaiwerk

 

terwijl deze

haar vingers in de aarde

wroet

en het wit schijnbaar

oplost op mijn papier

 

Opa IJsbeer

 

Verantwoording

1.       1. Inleiding – wikipedia

2.       2. Berg – peternagelkerke.nl

3.       3. Vincent – spaarnestroom.nl

4.       4. Sien de Groot – peternagelkerke.nl

5.       5. Berg – ronddelinde.nl – ed.nl

6.       6. Park - wikipedia