Beeldbepalend 299

Lelystad 4

Woensdag 26 februari 2024

De provincie Flevoland bestaat bijna geheel uit polders, hiervan nemen Oostelijk en Zuidelijk Flevoland gezamenlijk het leeuwendeel aan ruimte voor hun rekening. Deze twee stukken worden gedeeld door de Knardijk, die oorspronkelijk aangelegd is als een buitendijk voor Oostelijk Flevoland. De voltooiing van het tweede gedeelte was immers pas tien jaar later een feit. Langs een groot deel van deze dijk liggen de Lage en Hoge Knartocht aan de noordzijde en de Ooievaarstocht aan de zuidzijde. De naam is een afgeleide van een vroegere diepte in de Zuiderzee, de Knar.

Deze aflevering begin ik met een regelmatig beschadigd, gerestaureerd, inmiddels weer gestript en weggehaald kunstwerk dat op de Knardijk heeft gestaan. De Tong van Lucifer is vanwege de naam bovendien een omstreden kunstwerk waartegen vooral christelijke politieke partijen en groeperingen zich hebben verzet.

Het bronzen beeld is gemaakt door de in 1942 in Den Helder geboren kunstenaar Ruud van de Wint, die een kunstopleiding heeft genoten aan de Rijksakademie voor beeldende kunsten in Amsterdam en aanvankelijk vooral bekend is van plafondschilderijen in Den Haag (Paleis Noordeinde) en Groningen (Stadhuis). Hij werkt en experimenteert op zijn ateliercomplex in De Nollen in Den Helder.

In 1988 is een drietal kunstenaars gevraagd om een kunstwerk te maken langs de snelweg A6. De voorstellen van Andy Goldsworthy (te duur) en het ontwerp van Leo Vroegindewey (een pad van 17 plantanen) werden niet uitgevoerd. Opdrachtgever Flevoland was wel gecharmeerd van het idee van een zuil met daarop een ellipsvormig object met glasvlammen dat bij de Flevocentrale moest worden geplaatst. Mede vanuit energiebesparing is ook dat niet doorgegaan.

Van de Wint kwam daarnaast met nog enkele ideeën, waaronder een liggende ovale vorm. Dit idee is verder uitgevoerd en is rechtopstaand uitgevoerd en is door hem uiteindelijk uitgevoerd. De sculptuur heeft wel iets weg van een cipres en is een negen meter hoog beeld van zo’n 4,5 meter breed en een dikte van anderhalve meter. Het betreft een stalen korfconstructie dat is omwikkeld met koperdraad.

Het kunstwerk werd in 1995 voor het eerst beschadigd door vandalen die forse deuken in het omhulsel hebben geslagen. Het werd tijdelijk weggehaald en hersteld, waarna het eind 1996 werd teruggeplaatst. In de zomer van 2004 hebben koperdieven het kunstwerk van koper beroofd. Ook daarna is het nog een paar keer van koper ontdaan. Eind 2024 is het opnieuw gestript en het is wederom van zijn plek gehaald. Of het ooit nog volledig wordt hersteld is de vraag, want eerdere restauraties hebben al meer dan twee ton gekost. Daarom wordt onderzocht wat er mee gedaan moet worden. Mogelijk krijgt het ergens een plekje in een museum.

Aan de westzijde van Lelystad, richting de dijkverbinding met Enkhuizen, staat aan de Markerstrekdam een zogenaamd Landschapskunstwerk van de hand van Antony Gormley. Deze kunstenaar is in 1950 in Hampstead geboren. Hij studeerde archeologie, antropologie en kunstgeschiedenis aan het Trinity College in Cambridge. Na die studio verdiepte hij zich in India in Sri Lanka om zich te verdiepen in Boeddhisme. Terug in Engeland vervolgde hij zijn ontwikkeling als kunstenaar bij diverse Colleges en universiteiten.

Sinds 2010 staat of beter gezegd hurkt een enorme stalen reus op de Markerstrekdam. Van afstand zie je Exposure starend over het Markermeer kijken. Het kunstwerk is in opdracht van de provincie Flevoland gemaakt en is aan de gemeente geschonken. Het heeft een hoogte van ruim 25 meter en is gemaakt van 5.468 stukken staal aaneengehouden door onder andere 14.284 bouten.

Hoe dichter kijkers bij het geraamte komen hoe abstracter de wirwar van de gegalvaniseerde stalen elementen wordt. Bij de reus aangekomen dan zal je hoofd zich ongeveer ter hoogte van de enkels bevinden en kun je ervaren dat alle delen een andere lengte hebben.

Gormley heeft zich voor zijn sculptuur laten inspireren door het polderlandschap, waarbij hij getroffen werd door het lijnenspel van rechte wegen en kanalen. Daarnaast heeft hij de lijnen van de hoogspanningsmasten die op veel plaatsen te zien zijn in het open land terugkomen in zijn werk. Zelf zat hij anderhalf uur hurkend stil, model voor Exposure, zoals hij zijn eigen lichaam vaak als vertrekpunt neemt voor een kunstwerk.

De kunstenaars Leo van Herk en Aart Huizer hebben elkaar leren kennen op de Kunstnijverheidsschool in Amsterdam waar zij samen op de afdeling beeldhouwen studeerden. Daarna hadden zij hun ateliers lange tijd naast elkaar, gebruikten elkaars gereedschap en werkten ook vijf jaar samen. Speciaal voor een beeldententoonstelling in 1971 in het Lelycentre maakten zij de Zeskanten Paal. De compositie werd daarna door de Rijksdienst van de IJsselmeerpolders aangekocht.

Aanvankelijk stond het bij het begin van het voetgangersgebied en werd later verplaatst naar het Brugplein. De afgeronde zeskanten hebben iets weg van de schakels van een scheepsketting. ‘Wie dat vindt mag dat best als zodanig uitleggen, maar je mag er ook iets anders in zien. Mensen moeten het niet kan en klaar voorgeschoteld krijgen’, aldus Leo van Herk. Daar is zeker iets voor te zeggen en past bij het pionieren wat voor de eerste groep inwoners van Lelystad ook geldt.

In de nabijheid staat ook Veulen van Floyd DeWitt, geboren in 1934 in Wolf Point in de Verenigde Staten. Na zijn diensttijd ging hij studeren aan de School of Arts in Minneapolis en kwam later in Nederland terecht, vervolgde hier zijn opleiding aan de Rijksakademie voor Beeldende Kunsten in Amsterdam.

Voor de tentoonstelling in het Lelycentre in 1971 maakte hij dit beeldwerk dat eveneens door de Rijksdienst is aangekocht en aan de Koopmanstraat werd geplaatst. DeWitt noemde het bronzen beeld zelf, Innocence, Onschuld. De gemeente Amsterdam kocht in hetzelfde jaar een afgietsel van dit beeld, dat in de Van Nijenrodeweg is te zien. Het exemplaar in Lelystad is inmiddels na de herinrichting van het winkelcentrum verplaatst naar Plaats.

Ik sluit deze aflevering over Lelystad af met een tweetal muurschilderingen. Die zie ik steeds vaker in steden en dorpen en vormen een mooie afwisseling met beelden en monumenten, maar nemen daarnaast ook minder plaats in en verfraaien bovendien vaak blinde muren. De eerste die ik laat zien is gemaakt door Lars Ickenroth. De titel Evening in Atlantis is ontleend aan een muziekstuk van pianist Esbjorn Svenson, die hem het gevoel geeft onder water te zijn in een zomer. Dat heeft hij in zijn schildering proberen te verwerken. De leeuw is mede gebaseerd op het stadswapen van Lelystad, waarin twee zeeleeuwen zijn verwerkt.

Op een zijgevel van restaurant De Gordiaan aan de Agoraweg is Rise again from the water for new generations yet to come geschilderd. Inderdaad een mond vol voor dit werk dat is gemaakt door de in 1976 in Lelystad geboren Sidney Waerts, die doorbrak met een concertposter voor de rockband Pearl Jam. Waerts besloot zich toe te leggen op kunstwerken zoals schilderijen en sculpturen en inderdaad ook muurschilderingen. Dit werk heeft hij gemaakt op verzoek van de graffiti-organisatie Writers Block in 2020. ‘Deze stad is heel speciaal voor mij, omdat ze mij heeft gevormd tot wie ik nu ben. Ze bood me alles wat ik maar kon wensen om een heel inspirerende jeugd te hebben. Ondanks de mensen die een uitgesproken mening hebben over deze stad, bracht ze voor mij motivatie voort uit haar imperfectie’, aldus de kunstenaar.

 

De schijn tegen

 

Mijn hand streelt zachtjes de baard en overdenkt

de zonden van de mens. In het bijzonder die van

mijzelf. Hier op de grens van noord en zuid – al

 

noemen anderen dat anders – kom ik in het reine

met goed en kwaad. Natuurlijk worden er altijd

rekeningen vereffend met wijze woorden omdat

 

die niet altijd in het gouden straatje passen. Wie

zich daaroverheen zet zal de handreiking naar de

hemel aanvaarden in de wetenschap dat lachen

 

is toegestaan. Het gouden kalf is immers al veel

eerder van het voetstuk gestoten en strippen is

niet alleen iets voor een nachtclub. Zwartkijkers

 

zijn er al genoeg op deze aardkloot en Farizeeërs

hebben alle schijn sowieso altijd al tegen dus het

heeft geen enkele zin om daarover uit te weiden.

 

Opa IJsbeer

 

Verantwoording

1.       1.  Inleiding – wikipedia

2.        2. Knardijk – flevolanderfgoed.nl

3.       3. Markerstrekdam – landartflevoland.nl

4.       4. Brugplein – flevolanderfgoed.nl

5.       5. Lelycentre – flevolanderfgoed.nl

6.       6. Agorahof – writerblockmurals.com

7.       7. Gordiaan – flevolanderfgoed.nl