Beeldbepalend 296

Aachen

Woensdag 5 februari 2025

Aken of Aachen, zoals de Duitsers schrijven, ligt niet ver van het Drielandenpunt bij Vaals vandaan. De naam is vermoedelijk afkomstig van het warme water dat daar stroomt. Toen de Romeinen nog de baas waren over een groot gedeelte van westelijk Europa bouwden zij hier al baden en vorstelijke gebouwen en noemden het Aquis. Keizer Karel de Grote bouwde er een van zijn versterkingen en is ook in deze stad overleden.

Het Stadstheater van Aken kent een lange geschiedenis die teruggaat naar 1751. In 1821 werd een nieuw theater gebouwd naar een ontwerp van Johann Peter Cremer en dat is weer vernieuwd door Karl Friedrich Schinkel die het classicistische portiek toevoegde. Een bombardement in 1943 betekende het einde van het gebouw en van de oorsprong uit de negentiende eeuw is alleen het zuilenportiek overgebleven dat door Philipp Kerz is gerestaureerd. In 1951 werd het herbouwde theater aan de Theaterplatz heropend.

Boven de kenmerkende zuilen is een fraai reliëf te zien dat gemaakt is door de Duitse beeldhouwer Wilhelm Josepf Imhoff (1791-1858) naar een ontwerp van de schilder Johann Baptist Joseph Bastiné, die zich op zijn beurt liet leiden door een ontwerp van Schinkel. Op het reliëf zie ik centraal een engel staan die een krans van roem geeft aan een van de naast hem geportretteerde muzen.

Aan de achterzijde van het pand, aan de Theaterstrasse, is eveneens een reliëf zichtbaar. Eronder wordt in Romeinse cijfers het jaartal 1950 genoemd, het jaar waarin dit gedeelte van het herbouwde theater gereed is gekomen. Op dit reliëf komen muziek en spel (masker) samen.

Voor het Stadstheater staat langs de Kapuzinergraben op Theaterplatz het in 1963 gemaakte bronzen kunstwerk Der fröhliche Hengst. Het beeld is gemaakt door de Duitse kunstenaar Gerhard Marcks, die in 1889 in Berlijn is geboren en in 1981 in Burgbrohl is overleden. Marcks was behalve beeldhouwer ook docent. In diverse grote steden in Duitsland is werk van hem te zien.

Dit beeld op een hoge sokkel is een eerbetoon aan de stad en zijn inwoners. Het benadrukt de liefde van de mensen uit deze stad voor dit dier, hun paarden. Het is eveneens een vingerwijzing naar het grote paardensportfestival, het CHIO, dat in Aken al bijna honderd jaar wordt gehouden. De eerste editie daarvan vond in 1927 plaats.

Tegenover het theater aan Kapuzinergraben 12 is rond een klok een fraaie gevelversiering te vinden bij het hoofdportaal. Het Bankhaus, zoals het gebouw heet, is in 1910 gebouwd als hoofdkantoor voor het Rheinisch-Wesfälische Disconto-Gesellschaft en werd later een filiaal van de Dresdner Bank. Ook dit pand werd tijdens de oorlog beschadigd waardoor restauratie nodig was. Architect Georg Frentzen heeft voor de versiering een voormalig woonhuis aan de Wilhelmstrasse als voorbeeld genomen. De linker figuur in het kunstwerk houdt een sikkel vast, terwijl de rechter omgeven wordt door korenaren en een molensteen zichtbaar is. Mogelijk worden hier de oprichters van het oorspronkelijke bankhuis, Friedrich Charlier en Leopold Scheibler mee aangeduid.

Op de hoek van de Hartmannstrasse en de Ursulinenstrasse staat Kreislauf des Geldes. Deze fontein is in 1976 gemaakt door de Duitse beeldhouwer Karl-Henning Seemann. Deze kunstenaar is geboren in 1934 in Wismar en overleden in 2023 in Löchgau. Seemann studerde aan de Hochschule für Bildende und Angewandte Künste in Berlijn en vervolgde die opleiding aan Academie voor Schone Kunsten in Berlijn voor hij werd toegelaten tot de Duitse Nationale Academische Stichting. Later volgde hij nog een opleiding tot tekenleraar in Stuttgart en in Monnheim.

In Aken werd Seemann benoemd tot docent aan de Fachhochschule in 1972, die functie verruilde voor een baan bij de Staatlichen Akademie der Bildende Künste in Stuttgart. Dat bleef hij 25 jaar. Hij woonde en werkte die tijd in Löchgau.

De gyroscopische beweging van het water in de fontein staat symbool voor een constante geldstroom. Op de rand van het bassin staan zes bronzen figuren, die allemaal op hun manier iets met geld te maken hebben. Het gaat om Geiz (gierigheid), Gier (hebzucht), Gönnerhaftigkeit (betutteling) en Bettelei (bedelen), tevens is er een vader die geld telt met zijn kind afgebeeld.

Deze aflevering sluit ik af bij de Ponttor, een poort die tot de vroegere vesting van de stad behoorde en in 1320 is voltooid. In een muur tref ik een ogenschijnlijk nieuw wapenschild aan. Deze toren heeft zelfs als gevangenis en schoollokaal dienst gedaan. Van wie dit wapen met horizontale balken is geweest heb ik helaas niet kunnen achterhalen. Het is sowieso niet het wapen van Aken zelf, want daar staat een adelaar op.

 

de les

 

muziek en spel

gaan aan ons voorbij

 

wij tellen de jaren af

en liggen zij aan zij

 

niemand die er weet

van heeft

 

niemand ziet hoe

het daadwerkelijk leeft

 

onze wereld bestaat

uit meer dan theater

 

het is de geschiedenis

van het bronwater

 

Opa IJsbeer

 

Verantwoording

1.       1. Inleiding – wikipedia

2.       2. Theaterplatz – baukunst-nrw.de - wikipedia

3.       3. Theaterstrasse – baukunst-nrw.de

4.       4. Theaterplatz – denkmahlplatz.de - wikipedia

5.       5. Kapuzinergraben – wikipedia

6.       6. Ursulinenstrasse – wikipedia

7.       7. Ponttor – dpsg-aachen.de