Beeldbepalend 285

Haarlem

Woensdag 20 november 2024

Nog steeds zijn er mensen die Amsterdam als hoofdstad van de provincie Noord-Holland aanwijzen. Dat is echter Haarlem dat qua inwonertal de tweede stad is van deze provincie. De naam van de stad is vermoedelijk een verbastering van het oude Haarloheim of Haralem. Dat heim staat net als heem voor woonplaats. Haarlo of Hara gaan samen met harula, een verkleinvorm van Haar, een zandige rug. De naam Haralem werd aan het begin van de tiende eeuw genoteerd door een geestelijke die een inventarisatie moest maken van kerkelijke bezittingen van de Sint Maartenskerk in Utrecht. Op die lijst noteerde hij Haralem als een plek met drie boerderijen.

Op het Stationsplein in Haarlem duik ik meteen de geschiedenis in. Op 17 mei 2013 is hier door wethouder Cornelis Mooij de beeldengroep Kenau en Ripperda onthuld. De groep is in brons gegoten bij Bronsgieterij De Kameleon in Haarlem en is vervaardigd door Graziella Curreli.

In 2008 was er in de gemeenteraad een motie ingediend voor de komst van een standbeeld voor Kenau Simonsdochter Hasselaer als eerbetoon aan haar daden en onafhankelijke rebelse geest. Zo’n ontwerp was er al van Curreli, die een ontwerp had ingediend voor de Emancipatieprijs.

Een jaar later kwam zij met een ontwerp voor een prijsvraag naar aanleiding van de vervanging van het borstbeeld van Wigbolt Ripperda die leiding had gegeven aan de verdediging tijdens het Beleg van Haarlem. Dat project werd echter teruggetrokken. Het Haarlemse jurylid dat hierbij was betrokken kaartte het ontwerp aan toen Haarlem een beeld op het Stationsplein wilde plaatsen. Dat idee werd in 2011 door de gemeente overgenomen.

Graziella Curreli is een Franse beeldhouwster, die in 1960 in Parijs is geboren en studeerde aan de Sorbonne. In 1994 verhuisde zij naar Nederland en woont in Haarlem, waar zij in de Kleine Houtstraat tevens haar Atelier Gallery heeft.

In het Kenaupark kom ik het bronzen beeld Vrouw in het verzet  tegen. Dit kunstwerk is in 1982 gemaakt door de Nederlandse beeldhouwster Truus Menger-Oversteegen, die zelf onder andere met Hannie Schaft in het verzet heeft gezeten tijdens de Tweede Wereldoorlog.

Het beeld is gemaakt ter nagedachtenis aan Hannie Schaft. Koningin Wilhelmina heeft haar eind 1945 aangeduid als het symbool van het Nederlandse verzet tijdens de bezetting door de Duitsers. In 1951 werd een herdenking ter ere van haar nog door de regering verboden. Diverse pogingen om een monument te realiseren stranden vanwege anticommunistische sentimenten.

Een ontwerp van de Amsterdamse beeldhouwer Joop van Rijs werd in 1980 nog afgewezen door Haarlem. Beeldhouwster Nel van Lith stelde voor om Truus Menger het beeld te laten maken. Haarlem ging daar niet mee akkoord. Maar zij won wel de door Haarlem uitgeschreven prijsvraag, waarna alsnog ‘haar’ monument bij Binder in Haarlem werd gegoten.

Aan de Kinderhuissingel staat de HH Anna en Mariakathedraal van het oudkatholieke bisdom Haarlem. Aan de gevel hangt het oude logo met daarop tevens de naam van de kerk. Dit logo is ontworpen in 1998 door Max Flietstra met verwijzing naar Bijbel en theologie. In 2020 werd dit logo aangepast en vervangen door een ontwerp van Marijke Kamsma.

De bekende beeldhouwer Albert Termote (1887-1978) heeft de Verbondsengel gemaakt die als gevelversiering aan de muur van de kerk hangt. De bouw van de kerk werd in 1938 afgerond, zes jaar nadat de Belgische kunstenaar tot Nederlander was genaturaliseerd.

Dertig jaar nadat het gebouw in gebruik werd genomen is de muur verfraaid met het mozaïek Goede Herder. Dit werk was gemaakt door de in Roermond in 1911 geboren glazenier en beeldhouwer Frans Balendong. Hij overleed in 1998 in Haarlem. Aanvankelijk was hij opgeleid tot glazenier en hij volgde in de avonduren een cursus beeldhouwen. Op zijn naam staan talloze werken met glas-in-loodramen, meestal met religieuze afbeeldingen.

Terug naar de andere kant van het water beland ik opnieuw in het Kenaupark. Daar staat Bol, een sculptuur vervaardigd in 1976 door Jan Jacobs Mulder. Deze schilder, beeldend kunstenaar en schrijver is geboren in 1940 in Medan in Indonesië waar hij de kleuterjaren in een Jappenkamp doorbracht. Mulder overleed in 2019 in Haarlem, waar hij woonde.

Mulder werd opgeleid aan het Instituut voor Kunstnijverheidsonderwijs in Amsterdam en aan de Rijksnormaalschool voor Tekenleraren in de hoofdstad. Op het gebied van beeldhouwen was hij een autodidact. Zijn atelier had Mulder in de Stompe Toren in Spaarnwoude.

Zijn kennis heeft hij ruim tien jaar doorgegeven aan leerlingen van de Academie van Bouwkunst in Arnhem. Het kunstwerk Bol behoort tot een van zijn eerste beeldhouwwerken en intrigeert door de ferme deuken en inkepingen in het verder glad uitgevoerde werk.

Ik eindig dit hoofdstuk aan de Parklaan 1 bij een herenhuis dat jn 1885 is gebouwd op een plek waar voorheen vier pandjes stonden. De straat maakte ooit deel uit van een gracht. Na demping kreeg het de naam Parklaan. Wie verantwoordelijk is geweest voor de fraaie gevelversiering van dit gebouw dat een gemeentelijke monumentenstatus heeft gekregen heb ik niet kunnen achterhalen.

 

Opgekruld

 

Meestal is het de kat

die erop los krabt

maar dat doet zij

om ons in verwarring

te brengen.

 

Mijn ouders hebben

maling aan de lokken

op het kinderhoofd

en laten de kapper

de pot gebruiken

 

Het verhaal van

bloemetjes en bijtjes

is aan mij voorbij

gegaan; nu trekken

mijn tenen samen

 

Binnen waan ik mij

in het hemelbed,

kom langzaam

terug in het heden

en strek mij uit

 

Opa IJsbeer

 

Verantwoording

1.       1. Inleiding – wikipedia

2.       2. Stationsplein – Van Berkel beelden – graziellacurreli.com

3.       3. Kenaupark – wikipeda

4.       4. Kinderhuissingel – oudkatholiek.nl

5.       5. Kinderhuissingel – wikipedia

6.       6. Kinderhuissingel – wikipedia

7.       7. Kenaupark – beeldenvanvelsen.nl

8.       8. Parklaan 1 – kadastralekaart.com